రాగం .. భూపాలం

in book festival

2012-01-06T23:32:00.000+05:30

my new book

2012-01-06T23:26:00.001+05:30

అబ్బూరి ఛాయాదేవి

2011-11-07T10:55:00.000+05:30

పంథొమ్మిది వందల అరవై ఢెభ్భై దశకాల లో వచ్చిన “ప్రయాణం” సుఖాంతం” అనే రెండు కథలు , పాఠకుల మనసులలో చెరగని ముద్ర వేశాయి...” ప్రయాణం” కథ ఒక గంభీరమైన సమస్యను తీసుకుని ఎలాంటి మెలోడ్రామా లేకుండా అండర్ టోన్ లో వ్రాసిన కథ.అలాగే సుఖాంతం కూడా .ఈ కథ నెమ్మదిగా నడుస్తూనే చివరికి పాఠకులకి ఒక షాక్ ఇస్తుంది. వస్తువు ఎంత గంభీరమైనదైనా పాఠకులను చుట్టూ కూర్చోబెట్టుకుని, కథ చెప్పినట్లే వుంటుంది కానీ చదువుకోడానికి వ్రాసినట్టు వుండకపోవడం కూడా ఆ కథలు జ్ఞాపకం వుండిపోవడానికొక కారణం కావచ్చు.అదే అబ్బూరి ఛాయాదేవి ప్రత్యేకత.ఇటీవల ఆమె వ్రాసిన “ఆఖరికి అయిదు నక్షత్రాలు”కూడా జరిగిన కథంతా ఒక ప్రేక్షకురాలిలా వ్యాఖ్యాన రహితంగా చెబుతారు.చివరికి ఆమె చేసిన ఒక తాత్వికమైన వ్యాఖ్య మినహాయించి....ఈ కథ ఒక మంచికథగా నిలిచిపోవడానికి వస్తు గాంభీర్యంతో పాటు ఆమె శైలిలోని నిరాడంబరత, చాలా సున్నితమైన వ్యంగ్యమూ కూడా కారణాలే. ఛాయాదేవి గారి కథలు ఎక్కువ ఉత్తమ పురుషలో వుండడం వలన అవి పాఠకులకి మరింత సన్నిహితంగా రాగలిగాయేమో కూడా!

1933 లో జన్మించిన ఛాయాదేవి 1954 లో తొలి కథ”విమర్శకులు” వ్రాసినప్పటినుంచీ ఆమె కథలన్నీ స్త్రీల జీవితాల చుట్టూ నడిచినవే.అంతకు ముందు ఆమె నిజాం కాలేజీలో చదువుకునే రోజుల్లో వ్రాసిన నాటిక “పెంపకం” 1952 లో నిజాం కాలేజి పత్రికలో వ్రాసిన “ అనుబంధం” అనే కథ కూడా ఆడపిల్లల్ని స్వేఛ్ఛ ఇవ్వకుండా పెంచడాన్ని గురించే వ్రాసారు .బాల్యమంతా కూడా ఒక సాంప్రదాయపు కట్టడి లో గడపడం కూడా స్వేఛ్ఛ విలువ తెలయడానికి దానికోసం పరితపించడానికి కారణమౌతుంది. అందుకే ఆమె మొదటినించీ ఒక ఆడపిల్లగా గృహిణిగా ఉద్యోగినిగా ,తల్లిగా స్త్రీల జీవితాలచుట్టూ వుండే పరిధులనూ పరిమితులనూ తన కథల్లో చిత్రించారు.స్త్రీవాదం అనే పదం సాహిత్యంలో వినపడకముందే స్త్రీల పరాధీనత గురించే ఎక్కువ వ్రాశారు.రొమాంటిక్ నవల విజృంభణ కాలంలోకూడా నవల వైపు చాపల్యం చూపక తను గమనించిన విషయాలను ,వాటిపట్ల తన అవగాహననూ తనదైన తాత్విక దృక్పథంతో కథలు గా వ్రాసి కథా రచయిత్రిగా వుండిపోయారు.తాను మానవతా వాదిగా కన్న స్త్రీ వాదినని చెప్పుకోడానికే ఇష్టపడతానన్న ఛాయాదేవి కథలన్నీ దాదాపు స్త్రీల జీవితాలను తడిమినవే. ఆమె చెప్పినట్లు అవి “తీవ్రంగానో ,నిష్టుర పూర్వకంగానో కాక,ఆర్థ్రత కలిగించే టట్లూ హాస్యస్ఫూరకంగానూ వ్యంగ్య పూర్వకంగానూ” వుంటాయి.అనేక కట్టడుల మధ్య పెరిగిన ఆడపిల్ల ,భర్త కనుసన్నలలో నడవవలసిన భార్య,భర్తే కాక పిల్లల అధీనతలో కూడా వుండవలసిన తల్లీ వరకూ వివిధ దశలలో స్త్రీల జీవితాలను గురించి వ్రాసారు

ఛాయాదేవి కథా రచన ప్రారంభం నాటికి ,లేదా ఆమె చదవుకుంటున్న కాలంనాటికి, ఆడపిల్లల్లో చదువుపట్ల, వైవాహిక జీవితం పట్ల ,జీవన సహచరుని ఎంపిక పట్ల కొన్ని స్వతంత్రమైన అభిప్రాయాలు ఏర్పడుతున్నాయి.తమ తల్లుల అధీనత,అస్వతంత్రత ,ఇంట్లో అన్నిటికీ తండ్రుల పెత్తనం, తల్లులకు ఆర్థిక స్వాతంత్య్రం లేకపోవడం గమనిస్తూ పెరిగిన ఆనాటి అమ్మాయిలు, ఇందుకు భిన్నంగా జీవించాలని ఆశపడడం సహజం.అయితే అప్పటి సంప్రదాయ కుటుంబాలలో ఆ ఆశల సాకారానికి అవకాశాలు తక్కువ కనుక, వాళ్ళు పెద్దలు కుదిర్చిన వివాహాలకే తలవంచి అందులోనే రాజీపడి బ్రతకవలసి వచ్చేది.ఇలాంటి అమ్మాయిలకథే “విమర్శకులు”. ఆడపిల్లలను కుండీల్లో మర్రిచెట్టుల వలె మరిగుజ్జుచేసి పెంచడాన్ని ప్రతీకాత్మకంగా చెప్పిన “బోన్సాయి బ్రతుకు”అనే కథ 74 లో వ్రాశారు.స్వేఛ్చగా పెరిగిన పెద్ద చెట్టు జడివానలోనూ పెనుగాలిలోనూ పదిమందికి నీడనిస్తుంది అదే.కుండీలో కుదించి పెంచిన మొక్కని జడివాననుంచీ మనమే కాపాడి లోపల పెట్టాలి. ఈ కథ అనేక భాషా సంకలనాలలో చోటు చేసుకుంది..తండ్రులంటే విపరీతమైన భయంతో పెరిగిన ఆడపిల్లలు ఆ తండ్రి స్పర్శ ఎరుగరు. పొరపాటున ముట్టుకోవలసి వచ్చినా జంకుతారు.తండ్రికి వృద్ధాప్యం వచ్చినప్పడు మాత్రమే ఆ స్పర్శను అనుభవించగలగడాన్నీ ,ఆ స్పర్శకోసం తపించడాన్నీ హృద్యంగా చెప్పిన కథ “స్పర్శ”..పిల్లలకి శారీరక స్పర్శే కాదు ఆత్మిక స్పర్శకూడా ఎంతో అవసరం.తండ్రీ కూతుళ్ళ మధ్య ఈ ఆత్మిక స్పర్శని తాత్వికత రంగరించి, అంతే హృద్యంగా చెప్పిన పెద్దకథ (నవలా?)” మృత్యుంజయ.”..ఛాయాదేవికీ ఆమె తండ్రికీ మధ్య నడిచిన ఉత్తరాలకు కథారూపం. ఈ పుస్తకానికి తెలుగు యూనివర్సిటీ ఉత్తమ రచయిత్రి పురస్కారం లభించింది.

జీవనసహచరుని ఎన్నిక గురించి హాస్య ప్రధానంగా వ్రాసిన కథ “ఎవర్ని చేసుకోను” .. “నిర్ణయం.” “స్థాన మహిమ” అనే కథల్లోకూడా ఈ విషయాన్నే ప్రస్తావించారు.సహచరుణ్ణి ఎంచుకోడం అనే విషయంలో కొంత ప్రాక్టికల్ గానూ, కొంత సాహసం తోనూ ,కొంత భావ సారూప్యత తోనూ వుండాలి అయినప్పటికీ ఎంత జాగ్రత్తగా ఎంచుకున్నా “ఎవర్ని చేసుకున్నా భవిష్యత్తులో ఎటువంటి పరిస్థితినైనా ఎదుర్కోగల మనస్థైర్యాన్ని అలవర్చు కోవాలి .అంతేగాని మన ఊహల ప్రకారమే జీవితం సాగాలంటే ఎల్లప్పుడూ సాగదు.దేనికైనా సిద్ధపడి వుండాలి. మానసికంగా..” అంటారు ఛాయాదేవి “స్థాన మహిమ” కథలో మాధవి ప్యారిస్ లో వున్నన్నాళ్ళూ మురళితో సన్నిహితంగా మెసిలి, ఇండియా రాగానే అతన్ని పెళ్ళి చేసుకోడానికి తిరస్కరిస్తుంది.దానికి కారణం అతని కుటుంబసభ్యుల అలవాట్లూ అతని కుటుంబమూ తనకి నచ్చలేదంటుంది.తను రిసెర్చి చేసుకోవాలంటుంది.ఆమె తీసుకున్న ప్రాక్టికల్ నిర్ణయాన్నిరచయిత్రి సమర్థిస్తుంది.ఈ నాటి చదువుకున్న స్త్రీల ఆలోచనలకి ప్రాజ్ఞతకూ మాధవి ఒక ఉదాహరణ, .ప్రేమ అనేది సాహచర్యంలోనూ సహజీవనంలోనూ వికసించి పెంపొందాలంటారు ఛాయాదేవి.

ఎంత చదువుకున్నా,ఎన్ని అభిరుచులున్నా కోరికలున్నా అవి భర్త అభిరుచులతోనూ ఆయన కోరికలతోనూ కలిసినప్పుడే నెరవేరతాయి .లేకపోతే ఆమె జీవితం అతని చుట్టూ తిరిగే ఉపగ్రహం లాంటిదే నని చెప్పే కథ “ఉపగ్రహం 1”

ఉద్యోగాలు చేస్తున్న స్త్రీల పైన కూడా “సటిల్ డిక్టేటర్ షిప్” వుంటుందని దాన్ని సమ్మతించకపోయినా సర్దుకుపోవడం తప్పదనీ అర్థంచేయింస్తుంది” శ్రీమతి ఉద్యోగిని” అనే కథ.తను చేసే ఉద్యోగానికి తనెంత అంకిత భావంతో పనిచెయ్యాలన్నా పురుషుల వలె స్త్రీలు అదనపు సమయాన్నీ ఆఫీసుల్లో గడపలేరు.ఆఫీస్ పని ఇంటికి తెచ్చుకుని చేసుకోలేరు.అలాగే బంధుమిత్రుల రాకపోకలు మర్యాదలు కూడా వాళ్ల ఉద్యోగాలపై ప్రభావం చూపిస్తాయి..ప్రశ్నోత్తరాల రూపంలో నడచిన ఈ కథలో హాస్య స్ఫూర్తి వున్నా అంతర్లీనంగా ఈ విషయాలన్నీ స్పృశించారు ఛాయాదేవి. ఉద్యోగినులైన శ్రీమతులగురించి పరిశోధనకు వచ్చిన అమ్మాయి వేసిన ప్రశ్నలకు ఇంట్లో తన భర్త పెత్తనాన్నీ ప్రాబల్యాన్నీ కొంత హాస్యమూ కొంత లౌక్యమూ కలబోసి సమాధానాలిస్తుంది.“వచ్చే జన్మలో కూడా ఈయనే మీభర్తగా ఎంచుకుంటారా?” అనే ప్రశ్నకు అవునంటూ లౌక్యంగా చెప్పినా తనలోపల “అట్లా అనడం భారత నారీ ధర్మం కదా” అనుకుంటుంది ఆ శ్రీమతి ఉద్యోగిని. ...

భార్యా భర్తలిద్దరూ సమానమైన మేధోవంతులైనా ఒక్కొక్కసారి భార్య అతని నీడనే అనామకంగా వుండిపోతుంది . ఆమె అతనికిచ్చిన ప్రోత్సాహమూ సహకారమూ కూడా గుర్తింపులేకుండా పోతాయనేదానికి ఉదాహరణ “సతి” “ ఆయన కీర్తి వెనక” కథలు.సాహితీ సతి అయిపోయిన ఒక రచయిత్రి కథ.,భర్తతో పాటు తనూ స్వాతంత్ర్య పోరాటం లో పాల్గొనక సంసారాన్నీ పిల్లలనీ చూసుకుంటూ అతని కీర్తికి పరోక్షంగా కొంగుపట్టిన ఆమె కనీసం అతనితో పాటు ఫోటో దిగడానికి కూడా పనికిరాక పోయింది.తనూ ఉద్యమంలో పాల్గొని వుంటే ఎలా వుండేది అనుకుంటుంది .”.మొగ్గు“కథలో “నేను” భర్తకీ కొడుక్కీ మధ్య నలిగిపోతూ ఆమె మనసు కొడుకు పక్షమే వున్నా “వాడో నేనో తేల్చుకో” అని భర్త మూర్ఖంగా అన్నప్పుడు ఆమే ఒక్క క్షణం ఆలోచించింది.భర్తయినా కొడుకైనా ఇద్దరూ పురుషులే.ఏ ఒకరి దగ్గరున్నా తనకి అధీనతే.తనూ ఉద్యోగస్తురాలే.ఎవరిదగ్గరా ఉండక్కర్లేదు.కొడుక్కి తన అవసరం లేదు చూసుకోడానికి అతనెంచుకున్న సహచరి వస్తోంది.ఇక తను లేకుండా గడవనిది భర్తకే..అని అతనిమీద సానుభూతితో “పోరా పిచ్చి వెధవా!”అని కొడుకుని ముద్దుగా విసుక్కున్నట్టే ఒక తల్లిలా అతని వైపే మొగ్గింది.వయసులో భార్యలమీద పెత్తనం చేసిన భర్తలకి ముదిమలో భార్యలనే చేతికర్రలు చాలా అవసరం .అయినా బింకం.

పనిప్రదేశాలలో స్త్రీలపై చాపకింద నీరులా ప్రదర్శించే లైంగిక హింస,వివక్షా,అణచివేత లను “కర్త కర్మ క్రియ” కథలోనూ ,పై అధికారుల మనస్తత్వాన్ని “మార్పు” కథలోనూ సున్నితంగా చెప్పారు.

ఛాయాదేవి ప్రసిద్ధ కథ “ప్రయాణం”.లో రమ యూనవర్శిటీ విద్యార్థిని. అక్కడ లెక్చరర్ గా వున్న మూర్తిని ప్రేమించింది.కానీ సంప్రదాయాలకు విలువ ఇచ్చే ఆమె కుటుంబం అతనితో కులాంతరానికి సమ్మతించిందని ఆమెకు తెలుసు. ఈ లోగా ఆమెకు తల్లితండ్రులొక సంబంధం కుదిర్చారు.అతను అన్ని విధాలా అర్హుడని తేల్చారు.కానీ రమ తన అసమ్మతి తెలిపి హైదరాబాద్ నించీ విశాఖపట్నం లో తనింకా చదువుకుంటున్న యూనివర్శిటీకి బయలు దేరింది. తన జీవితానికి సంబంధించిన ముఖ్యాంశం పట్ల రాజీ పడే ప్రసక్తి లేదనీ తనని తను గౌరవించుకోవడం అంటే పెద్దల్ని ధిక్కరించినట్లు కాదనీ నమ్మిన వ్యక్తి ఆమె.హైదరాబాద్ నించీ విశాఖపట్నం దారిలో అనుకోకుండా రాజమండ్రిలో కలిసిన ఆమె స్నేహితురాలు సుధ ఆమెను తనతో ఒక రోజు ఉండిపొమ్మని బలవంతపెడితే అక్కడ దిగిపోయింది.కానీ అదేరోజు రాత్రి సుధ భర్త కక్కూర్తికి బలైంది. అతనలాటివాడని తెలిసీ సుధ ఆమెను కాపాడలేక పోవడానికి కారణం.తన ప్రియ స్నేహితురాలిమీద అటువంటి అఘాయిత్యం చేయబోడనే వెర్రి నమ్మకం. అప్పుడు కూడా తన భర్తకి ఇటువంటి అలవాట్లు వున్నప్పటిక తనంటే ప్రేమ అని చెబుతుంది.సుధ. ఇటువంటి చాలా కథల్లోకి మల్లె జరిగిన విషయానికి రోతపడుతూ కూర్చుని ఏడ్చి మొత్తుకని స్నేహితురాలిని నిందించి ఆత్మహత్యా ప్రయత్నం చేసి తనను తను కించ పరుచుకోదు రమ. ఆ రోతనంతా తన మనసులోనే భరిస్తూ విశాఖపట్నం వచ్చింది. అయితే జరిగిన దాంట్లో తన తప్పులేదని తెలిసినా తను అపరిశుద్ధం అయిపోయానని భావిస్తుంది.కనుక ఈ విషయం దాచి మూర్తిని పెళ్ళి చేసుకోలేనని నిజాయితీగా అతనికి ఈ విషయం చెప్పేసింది .అది విన్న అతను “నీళ్ల కుండీలో పడ్డ ఎలుక పిల్ల గట్టుమీదకు రాలేక లోపల నీళ్లలోకి పోలేక గిలగిల్లాడినట్లు బాధ పడ్డాడు. అతని మానసిక బలహీనత చూశాక ఆమెకి మరింత విరక్తి కలిగి సన్యాసం పుచ్చుకుని కలకత్తాలో రామకృష్ణ మిషన్లో చేరిపోవాలనుకున్నప్పుడు,ఆమెకు సంభవించినది కేవలమొక ప్రమాదం మాత్రమే ననీ దానికీ పరిశుద్ధతకీ సంబంధమే లేదనీ ,దాన్ని అక్కడికి మర్చిపోయి తన విలువైన జీవితాన్ని సార్థకం చేసుకుంటూ తనకి సహచరిగా వుండమనీ ,తనెవర్నైతే తిరస్కరించి వచ్చిందో ఆ శేఖరమే అర్థం చేయిస్తాడు..కొన్ని శతాబ్దాలుగా మనసులో ఇంకిపోయిన పరిశుద్ధత,కన్యాత్వం వంటి భావజాలం నించీ బయటపడలేనిది ఒక యువకుడు. వీటికి అతీతంగా ఆలోచించగలిగిన మరొక యువకుడినీ ,అతనిలో తనను గౌరవించగల సహచరుణ్ణి గుర్తించిన రమనూ రాబోయే కాలానికి కావలిసిన వ్యక్తులుగా పాఠకులు గుర్తించారు .అందుకే ఈ కథ కు మంచి పాఠకాదరణ లభించింది.

ఛాయాదేవి మరొక ప్రసిద్ధ కథ సుఖాంతం. పిల్లలకు చదువులూ పరీక్షలూ కంటినిండా నిద్ర పోనివ్వవు.పెరిగి పెద్దైనాక స్త్రీలకు సంసారమూ పిల్లల పెంపకం వాళ్ల చదువులూ వగైరాలతో నిద్ర వుండదు.పోనీ అన్నీ బాధ్యతలూ నెరవేరాకైనా అనుకున్నపుఉడు నిద్ర పోడానికుంటుందా? ఎన్నో సమస్యలు..ఇంటివి.దేశానివి.పైగా పోస్ట్ మ్యాన్ కీ,ప్రతి పిలిచేగంటకీ టెలిఫోన్ కీ వచ్చే పోయే వారికీ సమాధానాలు చెప్పాలి.ఒక వయస్సొచ్చే సరికి నిద్ర అసలు రాదు మాత్రలకి తప్ప.అప్పుడవి ఒకటీ రెండూ చాలవు. మంచి నిద్రకావాలంటే గుప్పెడే సరి అనుకుందావిడ,ఎందుకైనా మంచిదని ఒక చీటీ కూడా వ్రాసి పెట్టింది.ఇది ఆత్మహత్యా ప్రయత్నం కాదు.కేవలం నిద్ర కోసమే.అని..ఈ కథ చదివి “ఆమె ఎవరైతెనేం కాసేపు సుఖంగా నిద్ర పోనివ్వండి.కదిలించకండి” అనలేకపోతే మనం గుండేలేన మనుషులం అన్నమాట.కేవలం నిద్రేకాదు స్త్రీలకు దేనికీ వారి స్వంత సమయం అంటూ వుండదు.

ఇటీవలకాలంలో ఆమె వ్రాసిన “ఆఖరికి అయిదు నక్షత్రాలు” కార్పొరేట్ వైద్య వ్యాపారాన్ని కళ్ళారా చూసి ఆవేదనతో ఆర్తితో వ్రాసిన కథ.ఇందులో ఆమె వాడిన మాటలు ,షేర్ హోల్డర్స్,రక్తసంబంధం( తడవకీ రక్తం తెమ్మనడం) బిల్లు సంబంధం( ఎప్పటికప్పుడు వేలకొద్దీ బిల్లులు కట్టమనడం) చివరికి ఆమె చేసిన వ్యాఖ్య “ మరణాన్ని కొనుక్కోడానికి అంత దూరం అంత ప్రయాసపడి ఎవరూ వెళ్లక్కర్లెదు మనం పిలిచినా పిలవక పోయినా రావలసిన సమయంలో అదే వస్తుందని అర్థమైంది.” అన్ని సదుపాయాలూ వున్న అయిదు నక్షత్రాల హాస్పిటల్లో కనీసం శవాన్ని పెట్టడానికి కూడా సరైన సదుపాయం లేక ఐస్ గడ్డచుట్టు ఉప్పుచల్లి ఆ శరీరాన్ని అప్పగించడానికి బిల్లు అడిగిన తెంపరితనం ...”.ఏమీలేదు యాంజయో గ్రాఫే” అని నవ్వుకుంటూ వెళ్ళిన వ్యక్తి మరణించాడన్న వార్త చెప్పడానిక్కూడా ఆలస్యం చేసిన విష వ్యాపార సంస్కృతి.ఇప్పుడు పాకుతోంది డేశమంతా..ప్రయివెటైజేషన్ విషసంస్కృతికి పుట్టిన వికృత శిశువుల్లా తయారయ్యాయి కొన్ని వైద్య వ్యాపార కేంద్రాలు

వృద్ధాప్యంలో స్త్రీలను గురించి వ్రాసిన కథలు “ఉడ్ రోజ్” “తన మార్గం” “పరిధి దాటిన వేళ” . బోన్సాయి బ్రతుకు వలె “ఉడ్ రోజ్” కూడా ప్రతీకాత్మకమైన కథ. ఇకబెనా పుష్పాలంకరణలో ఉడ్ రోజ్ ను వృద్ధాప్యానికి చిహ్నంగా ఉపయోగిస్తారట.తన ఇంట్లో గుబురుగా అల్లుకుపోయి పచ్చని పువ్వులతో నిండుగా వుండి,వాటిలోనించీ ఉడ్ రోజ్ లు రాబోయే కాలానికి తీగెని మొదలంటా పీకి పెడతాడు ఆమె కొడుకు.ఇంట్లో వెలుగుకు అవరోధంగా వుందని. వృద్ధాప్యంలో విశ్రాంతితో విసిగిపోయిన తల్లి “ మనిషికీ మనిషికి మధ్య మమత ఆ తీగంత దట్టంగా పెరగకూడదేమో అలా పెరిగితే పిల్లలైతే పీకి పారెయ్యగలరు.తల్లికి అల్లుకు పోవడమే తెలుసు”అనుకుంటుంది కొంత తాత్వికంగా .అయితే “తనమార్గం” కథలో వర్ధనమ్మ వృద్దాప్యంలో ఎవరి పంచనా ఉండకుండా తన జీవన మార్గాన్న తానే ఎంచుకని ధైర్యంగా నిలబడింది,అలా నిలబడే అవకాశం ఆమెకు భర్త వ్రాసి ఇచ్చిన ఇల్లు అనే ఆర్థిక వనరు వల్ల సాధ్యమైంది..కొడుకుల విమర్శలకు తట్టుకుని నిలబడగలిగింది.”పరిధి దాటిన వేళ” కథలో కథకురాలు ఎన్నడూ లేనిది స్వయంగా మందులు కొనుక్కోడానికి బజారుకు వెళ్ళి దారి తప్పిపోయింది.చివరికెలాగో చాలాసేపటికి ఇల్లు చేరింది.ఈలోగా ఇంట్లో వాళ్ల కంగారు,నిష్టురాలు.ఎందుకెళ్ళావని గుచ్చి గచ్చి అడగడాలు, కూతురూ కొడుకూ కోడలు ఎవరికి తోచింది వాళ్ళు వ్యాఖ్యానిస్తారు. “ఇంట్లో అలా ఒక్కణ్ణీ నన్నొదిలేసి అలా వెళ్ళిపోయావేమిటీ?” అంటాడు భర్త.

“ఒంటరితనం అంటే తనకున్న భయాన్నీ,ఇంట్లో పనులన్నింటికీ నామీద ఆ ధార పడుతున్నారన్న నిజాన్నీ తన “అధికారం” ముసుగు కింద దాచి “ఇంకెప్పుడూ అలాంటి పిచ్చి పనులు చెయ్యకు”అంటూ నిశ్చింతగా పడుకున్నాడాయన..అనుకోకుండా వీళ్లందరినీ కాసేపు ఓ ఆట ఆడించగలిగానని చాలాసేపు నిద్రపట్టలేదు నాకు’అని కథకు ఓ చక్కని మెరుపు ముగింపిచ్చారు.

“మూడునాళ్ల ముచ్చట”,ఎవరి ఏడుపు వాళ్లది” నలుగురికొసం “ బ్రహ్మాస్త్రం” అనే కథల్లో చాయా దేవి నిశిత పరిశలన వాస్తవికతా దృష్టి, హాస్యమూ కలగలిసి వుంటాయి.

ఛాయాదేవి జీవన తాత్వికత జిడ్డుకృష్ణమూర్తిగారి తాత్వికతే.

అబ్బూరి ఛాయాదేవి కథలు ,తనమార్గం అనే కథా సంపుటాలే కాక, ఆమె “చైనాలో ఛాయాచిత్రాలు “అనే , యాత్రా కథనం ,అపరిచత లేఖ ,ఇతర కథలు ,,మృత్యుంజయ (ఒక తండ్రి కథ), వరద స్మృతి,(సంకలనం), వ్యాసచిత్రాలు బొమ్మలు చెయ్యడం,”స్త్రీల జీవితాలు,జిడ్డు కృష్ణమూర్తి,” మనసమస్యలు కృష్ణాజీ సమాధానాలు,,మన జీవి తాలు-జిడ్డూ కృష్ణమూర్తి వ్యాఖ్యానాలు, మొదలైన పుస్తకాలు ప్రచురించారు. 1954 లోనే “కవిత” పత్రిక కు సంపాదకత్వం వహించారు .తరువాత ఆంధ్ర యుతీమండలి కి “వనిత”అనే పత్రికకు సంపాదకురాలిగా వున్నారు .1989 -90 లలో ఉదయం పత్రికలోమహిళా శిర్షిక నిర్వహించారు. ఇటివలి వరకూ స్త్రీవాద పత్రిక భూమికలో కాలమ్ వ్రాశారు.ఇటీవలనే ఆమె జీవన సహచరుడు వరదరాజేశ్వర్రరావుగారి హాస్యోక్తులను”వరదోక్తులు”పేరున కార్టూన్లతో సహా సంకలనం చేసి ప్రచురించారు.ప్రస్తుతం తన జీవిత,సాహితీ జీవిత ఛాయాచిత్రమాలిక రూపొందిస్తున్నారు. ఆమె కథల ఇంగ్లిష్ అనువాదాల సంకలనం కూడా రాబోతున్నది.

పొలిటికల్ సైన్స్ లో మాస్టర్స్ చేసిన ఛాయా దేవి 1953 లో రచయిత, కవి అబ్బూరి వరద రాజేస్వర రావు గారిని వివాహం చేసుకున్నారు.తరువాత లైబ్రరీ సైన్స్ లో డిప్లొమా చేసారు..న్యూఢిల్లీ లో కొంతకాలం ( (59-61)యునైటెడ్ సర్విస్ ఇన్ స్టిట్యూషన్ ఆఫ్ ఇండియా లో లైబ్రేరయన్ గానూ తరువాత జవహర్లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యా లయంలోని ఇండియన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఇంటర్ నేషనల్ స్టడీస్ లో డిప్యూటీ లైబేయన్ గా (72 -82) పనిచేసారు.అప్పడే ఉద్యోగ రీత్యా డాక్యుమెంటేషన్ కోసం ఒక సంవత్సరం పాటు ఫ్రాన్స్ లో( 1976-77)వున్నారు తరువాత స్వచ్చంద పదవీ విరమణ చేసి(1982) హైదరాబాద్ లో స్థిరపడ్డారు.

కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారమే కాక సుశీలా నారాయణ రెడ్డి అవార్డు,కళాసాగర్ సాహితీ పురస్కారం,రంగవల్లి పురస్కారం తెలుగు యూనివర్సిటీ ఉత్తమ రచయిత్రి పురస్కారం, కలైంజర్ ఎమ్ కరుణానిధి పోర్కళి పురస్కారం తో పాటు ఇటీవలే అప్పాజోస్యుల విష్ణుభొట్ల కందాళై పురస్కారాన్ని కూడా అందుకున్నారు.

శివరాజు సుబ్బలక్ష్మి

2011-09-30T22:34:00.000+05:30

స్వాతంత్య్రానికి పూర్వమూ ,తరువాతి తొలి దినాలలోనూ ఆంధ్ర దేశంలో గ్రామీణ మధ్య తరగతి బ్రాహ్మణ కుటుంబా

లలో ఆడపిల్లల జీవితాలను రికార్డు చేసిన కథలు శివరాజు సుబ్బలక్ష్మి గారివి.ఆమె ఆ ఆడపిల్లలలో ప్రవేశించి వారి ఆకాంక్షలను ఆవేదనలను అనుభవించి వ్రాసినట్లే వుంటాయవి. 1925 లో జన్మించి.న సుబ్బలక్ష్మి చిన్నప్పుడు సంస్కృతం చదువుకుని తరువాత ప్రయివేటుగా మెట్రిక్ వరకూ చదివారు. ఇంట్లో స్త్రీల సంభాషణల ద్వారా భాష లోని సొబగులు అర్థం చేసుకోవచ్చని శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి గారు చెప్పినట్లు ,సుబ్బలక్ష్మి గారి కథల్లో ఎక్కడా సంస్కృత ఛాయలు కనపడవు,పాఠకులని కూచోబెట్టి అచ్చమైన తెలుగులో కథలు చెబుతారామె

దాదాపు ఆమె అరవై సంవత్సరాల కాలంలో వ్రాసిన ఇరవై ఎనిమిది కథలతో “మనో వ్యాధికి మందుంది”అనే కథా సంకలనం 1998 లో బుచ్చిబాబు స్మారక కథా కదంబం శీర్షికన వేదగిరి కమ్యూని కేషన్స్ ప్రచురించింది..

ఈ కథల్లో చాలావరకూ సుబ్బలక్ష్మి గారు పెరిగే వయసునాటి ఆడపిల్లల జీవితాన్ని.చిత్రించినవే.చాలామంది ఆడపిల్లలకు చదవులు లేవు.వున్నా చాలా తక్కువ .చిన్నవయసులో వివాహాలు.”పెద్దవాళ్లలో చేరగానే”( పెద్దమనిషి కాగానే) అత్తగారింటికి పంపడం. భర్తలు చదువుకుంటూనో ఉద్యోగాలు చేస్తూనో పట్నాలలో వుంటే ఈ పిల్లలు అత్తగారింటో వుండి చాకిరి చేస్తూ మాటలు పడుతూ కళ్ళు తుడుచుకుంటూ భర్త ఎప్పుడు తీసుకు వెడతాడా అని ఏళ్లకొద్దీ ఎదురు చూస్తూ వుండాలి.ఒక పట్టాన కొడుకునీ కోడల్నీ కలవనివ్వరు అత్తలు.ఆడబడుచులు.వాళ్లకి కొత్త పిల్లమీద ఎప్పుడూ నిఘా.ఒక అహేతుకమైన అసూయ.తప్పులు పట్టడం పుట్టింటివారిని దెప్పడం.ఏదో ఒకటి అని ఏడిపించడం ..పెళ్ళి చేసి పంపడం వరకే తమ బాధ్యత.ఆ పైన పిల్ల అదృష్టం అనుకుని ఆమె కర్మకి ఆమెని ఒదిలిపెట్టే తల్లితండ్రులు.ఏ మాత్రం చనువూ ప్రేమా లేని చోట భర్త తనని ఎప్పుడు పట్నం తీసుకు వెడతాడా అని ఏళ్ళూ పూళ్ళూ ఎదురు చూపు...తమ్ముళ్ళ చదువులు చెల్లెళ్ళ పెళ్ళిళ్ళు ఇన్ని బాధ్యతలను మోయాల్సిన ఆ భర్త గారికి భార్య మనసులోకి చూసే తీరుబడీ ధైర్యమూ వుండవు.తన భార్యను తను ఉండే చోటికి పంపమని తల్లి తండ్రులను అడగడానకి కూడా బెరుకూ భయమూ ...అత్తగారింటి “సౌడభ్యం” అలా వుంటే ఇక పుట్టింట్లోనూ అనేక కుటుంబరాజకీయాలు.. పిల్లకూ పిల్లకూ మధ్య తేడా చూపించే తల్లులు,,ఒక్కొక్క చోట సవతి తల్లుల ధాష్టీకం ,అసమర్థులైన తండ్రులు ,వయసెక్కువైన వాడితో రెండో పెళ్ళికి ముడిపెట్టి చేతులు దులిపేసుకోడాలు, కాటుక కన్నీళ్ళతో నల్లపడిపోయిన గుంటల మధ్య ఉబ్బిపోయిన కళ్ళు, ఆత్మ హత్యలు ,పిచ్చాసుపత్రి కటకటాలు వెరసి చదువులేని, పుట్టింటి అండ లేని, చొరవలేని, ధైర్యం లేని అప్పటి ఆడపిల్ల జీవితం. అయతే ఈ నిరాశా మయ వాతావరణంలో కూడా అక్కడక్కడా తమ భార్యల్ని కాపాడుకున్న భర్తలున్నారు. అతను కాపాడి అక్కున చేర్చుకుంటే తప్ప ఎక్కడినించీ ఏ సహాయమూ లేదు వాళ్ళకి.

పెళ్ళంటే ఏమిటో తెలియని ప్రాయంలో పెళ్ళళ్ళు కుదిరిపోతాయి “.కాపురం” అనే కథలో జానకి అనే అమ్మాయికి పెళ్ళి కుదిరిన పద్ధతి ఇలా వుంటుంది

ఇంకా చీకటి వుండగానే వాళ్లమ్మ నిద్రలేపింది. వాళ్ళ పిన్ని ఆ పిల్లకి ముస్తాబు చేసింది.ఎందుకో ఏమిటో ఎవరూ చెప్పలేదు. గజ్జల పట్టెడ పెట్టింది.వాళ్లక్కకి అత్తగారు పెట్టిన చంద్రహారం వేసింది అప్పుడు అక్కడున్న వాళ్లక్క అత్తగారు “దాన్ని కాస్తా ఊరేగించేవు జాగ్రత్త” అని వెటకరించింది. “వాళ్ళు” చూసుకోడం లాంఛనాలు మాట్లాడుకోవడం నాలుగు రోజుల వ్యవధిలో ముహూర్తం పెట్టడం, వైభవంగా పెళ్ళి జరిగిందని నలుగురూ చెప్పుకోడం మాత్రం తెలుసు ఆ పిల్లకి.ఈ జానకి ఆ ఇంటి పెద్దకోడలుగా వెళ్ళి చాకిరీ చేసి అవమానాలు పడి ఆఖరికి పుస్తెల గొలుసుకూడా ఉమ్మడి కుటుంబానికి ధారపోసి,ఏడ్చుకుంటూ స్నేహితురాలింటికి వెడితే అప్పటికి భర్తగారికి ఆమె మీద ప్రేమ పుట్టుకొచ్చి వెతుక్కుంటూ వెళ్ళాడు.

“ మట్టిగోడల మధ్య గడ్డిపోచ” కథలో అక్క పెళ్ళినాటికి ఏడెనిమిదేళ్ళ వయస్సు పార్వతికి. ఆ వయసు పిల్ల దృష్టి తోనే అక్క పెళ్ళి వేడుకలనీ బావగార్నీ చూసింది. అక్క పెళ్ళి కాగానే ఆమె మామగారు, ఆ తరువాత కొన్నాళ్ళకి మరిదీ పోయారని అక్కని అత్తగారు ఈసడించింది. ఒక సారి పుట్టింటికి వచ్చిన అక్క చాలా చిక్కి పోయి వుంది.తిరిగి వెళ్ళేటప్పుడు” పార్వతికి ఇప్పుడే పెళ్ళి చెయ్యొద్దు నాన్నా దాన్ని చదివించండి” అని మరీ చెప్పి పోయింది..పార్వతి పెద్ద మనిషి అవగానే ఇంట్లో నిబంధనలు మొదలయ్యాయి ఇలా నడవకు ఇలా మాట్లాడకు ఇక్కడికి వెళ్ళకు అక్కడకు వెళ్లకు అని .అక్క చదివించమందే కానీ ఆమెనెవరూ స్కూల్ కి పంపలేదు కావ్యాలు చదివంచమన్నారు గానీ అదీ కొనసాగలేదు. పార్వతిని అత్త కొడుకు రామం బావకి ఇవ్వాలని బామ్మ అనకుందే కాని అతడు “కిరస్తానీ” అమ్మాయిని చేసేసుకున్నాడు.పార్వతి బాధపడింది “నాకేం చదువా? సంగీతమా? ఎలా చేసుకుంటాడు బావ?”అని సమాధానపడింది. అంతలోనే అక్క నూతిలో దూకేసింది. అక్క నూతిలో ఎందుకు దూకిందో పార్వతికి అర్థం కాలేదు. కొన్ని నెలలు గడిచాక ఒక రోజు చీకట్లో కొంతమంది పెద్దలు దిగబడ్డారు తండ్రీ బామ్మా ఏమిటో మాట్లాడుకున్నారు.తల్లి వచ్చి తనకి రహస్యంగా “నువ్వు ఒప్పుకోకు వాళ్ళు అడిగితే” అని చెప్పింది.వాళ్ళెవరూ పార్వతినేమీ అడగలేదు.అక్కభర్తతో పార్వతి పెళ్ళీ జరిగిపోయింది...పార్వతి ఆవూరికి కాపరానికి వచ్చింది.భర్తకి ఎవరో స్త్రీతో సంబంధం వుందని తెలిసింది.తనని పట్టించుకోనేలేకపోయినా అక్క చావుకు కారణమెదో అర్థమైనట్లు తోచింది.భర్త నిర్లక్ష్యం గమనించిన అత్తగారు ఆమెని ఆదరించడం మొదలు పెట్టింది.”ఇక ఈవిడ వెంటే నాబ్రతుకు ఇలా గడిచిపోవాల్సిందే” అనుకుంటుండగా అతనొక రోజు పార్వతి గదిలోకొచ్చాడు. మరునాడు ఆమెను చూసి నవ్వులు చిలకరించడం అత్తగారు చూసింది.ఆవిడకి ఒళ్ళుమండింది.కోడలి పైన ఆదరం తగ్గింది ..పార్వతికి అర్థమైంది.” మొండి మనసుల నీడలేని ఎడారి సుడిగాలిలో కూలిపోయిన భవనం అక్కయ్య జీవితం.శూన్యంలో వెలిగించిన ప్రమిదలా ఎంతకాలం నిలవగలనో!!” అనుకుంది ఆ వూరిలాంటిదే ఆ ఇల్లు “దుప్పలూ ,పుంతలూ శిధిలాలూ,వాటిని చుట్టి మొండి గోడలు .అందులోనే తను జీవించాలి.గడ్డిపోచలా”. .అనుకుంది.”కాలం వేసిన ఎగుడు దిగుడు బండల పైన జీవితం సాగుతోంది” పార్వతికి.

శిల్పపరంగా కధన పరంగా వర్ణనల పరంగా సుబ్బలక్ష్మి గారి కథలన్నింటిలోకీ అగ్ర స్థానం లో వుండే కథ ఇది

“తెల్లవారింది” కథలో మల్లికాంబ,”మగతజీవి చివరి చూపు”లో కాంతమ్మ రెండో పెళ్లి కి కట్టబడ్డ వాళ్ళే అందులో మల్లికాంబ భర్త డబ్బుని లెక్క బెట్టి దాచి అప్పగించాలే కానీ, రూపాయి తనకి వాడుకోకూడదు.ఒక సారి చెయ్యని నేరానికి దెబ్బలు కూడా తింటుంది.కానీ ఒక సారి తన స్వంత తమ్ముడి చదువుకోసం భర్త డబ్బు దొంగలించి నేరభావంతో కుమిలిపోతుంది.రెండవ భార్యమీద మొదటి భార్య సంతానం ఈసడింఫూ అనుమానాలూ ,అవమానాలూ వాళ్ళ బంధువుల వెటకారాలు భరిస్తూ రోజులు గడుపుక పోయే వాళ్ళు కొందరైతే ,సవతి పిల్లలను నరక యాతనకు గురి చేసేవాళ్లు మరికొందరు.

“పోస్ట్ చెయ్యని ఉత్తరం” కథలో “ ఇందిర ఆ ఇంట్లో అడుగు పెట్టి పదేళ్ళు ఇట్టే తిరిగి పోయాయి. పెద్ద మార్పులు లేవు .అప్పుడప్పుడూ అత్తగారిమీద అలగడం,ఆడబిడ్దని కసరడం, అత్తగారు కూకలెయ్యడం,మరుదుల పుస్తకాలు తీసుకుని చదవడం,అట్టలు నలిగాయని ఫిర్యాదులు, పనిమనిషి నాగాలు ,పెరట్లో కళ్ళాపులు, పక్కింటి ముచ్చట్లు చెప్పుకోడం , దడి అవతల గుడిసెల్లో తగాదాలు విని నవ్వుకోడం” ఇది ఆమె దిన చర్య.పదేళ్ళుగా ఆమె భర్త పట్నంలో వుండి చదువూ ఉద్యోగం వెలగబెట్టి తమ్ముళ్ల చదువుకి డబ్బు పంపుతున్నాడు .ఇందిరని తన దగ్గిరకి తీసుకు వెళ్ళడు.ఈ లోగా ఆమె ఆడబిడ్డ భర్త ఆడబిడ్దని కాపురానికి తీసుకు వెళ్ళాడు. వాళ్ల అన్యోన్యం చూసి ఇందిర బాధ ఎక్కువైంది.అప్పుడు ఇందిర భర్త ఒక ఉత్తరం వ్రాసాడు చాలా పెద్దది దాన్ని మరిది లాక్కు పోయి ముందుగా చదివి ఇచ్చాడు..తనని రమ్మనే రాసి ఉంటాడని ఉత్సాహ పడింది ఇందర.తననొకమ్మాయి ప్రేమించిందట.తను కాదంటే ఆత్మహత్య చేసుకుంటుందట .ఆమె ఆత్మ హత్య చేసుకుంటే తను బ్రతకలేడట.ఆమె అతనితో వుండడానికి ఇందిర సమ్మతి తెలుపుతూ వుత్తరం వ్రాయాలట.అప్పుడు ఆమెను ఒప్పించి ఇందిరను తీసుకు వెడతాడట.పదేళ్ళ నిరీక్షణ కు అందిన ఫలితం.భర్తను తన వైపు తిప్పకునే చాక చక్యం ఇందిరకు లేదని అత్తగారు ఆమెనే తిట్టింది. అతను కోరినట్లే ఉత్తరం వ్రాసి పరుపు కింద పెట్టి,తను మాత్రం అఖండంగా మండుతున్న నీళ్ళపొయ్యికి కొంగు అంటించుకుని సమస్య పరిష్కరించుకుంది ఇందిర.” కథలు చెప్పే గౌరి” కథలో గౌరిని ఒక బండరాయిలాంటి వాడికి కట్టబెట్టారు.అతని తల్లి తగనిది.ఆమె జీవితంలో వెలుగునింపిన వాడు గిరి.అనే బంధువు.

తమ అజ్ఞానంతో మూర్ఖత్వంతో కొడుకుల్ని కోడళ్ళని కలవనీకుండా చేసి,ఆకొడుకులు ప్రత్యామ్నాయాలు వెతుక్కోడాన్ని కోడళ్ళ అసమర్థత కింద చిత్రించడం ,కాలంతో పాటు కోడళ్ల హృదయాలు మొద్దబారడం, అణచి పెట్టుకున్న కోపాలు ఆవేదనలు కోరికలు అన్నీ తమకూ కోడళ్ళొచ్చే వేళకు పడగ విప్పడం అట్లా తరాల తరబడి అత్తా కోడళ్ళ వైరి సంబంధం కొనసాగుతుంది. అభమూ శుభమూ ఎరుగని వయసులో పెళ్ళి చేసుకుని అత్తతో కాపురం చెయ్యడానికి వెళ్ళిన ఈ చిన్న పిల్లలకి పుట్టింటి ఆసరా కూడా తక్కువే.” ముంజేతి కంకణం” అనే కథలో శాంత కు తండ్రి కొ౦త పొలం ఇస్తే ఆమె భర్తతో బొంబాయి నగరం లో వుంటూ డబ్బుకు ఇబ్బంది పడుతున్నా అన్న ఆమెకు పొలం తాలుకు అయవేజు ఒక్క రూపాయి కూడా ఇవ్వక అందరితో డబ్బిచ్చి పొలం రాయించేసుకున్నానని చెప్పుకుంటాడు.ఇంట్లో వున్న మేనత్తల బంగారాలు కూడా తనే తీసుకుంటాడు.ఒక మేనత్త మాత్రం శాంత కివ్వమని ఒక గొలుసు వీరయ్య కిచ్చి పోయింది..అన్న మంచి ఇల్లు కట్టుకుని వదిన వంటినిండా బంగారం దిగేసి కూతురికి బాగా కట్నం ఇచ్చి పెళ్ళీ చేయడం తను పుట్టింటికి రావడానికి కూడా రైలు ఖర్చులకి తడుముకోడం చూసిన శాంత తన పొలం అమ్ముకుని వెళ్ళిపోయింది.అదికూడా అన్నకు తెలియకుండా రహస్యంగా.మరొక కథలో పెద్దకూతురు జబ్బుతో వున్నా పట్టించుకోని తల్లి,ఇంకొక కథలో ఒక కూతురి నగ మరొక కూతురికోసం వాడి ,ఆ నగ లేనిదే అత్తగారు రానివ్వక పోతే నగ ఇచ్చి కాపురానికి పంపకుండా, ఆపిల్ల చేత ఇంటి చాకిరి చేయించుకున్న తల్లి, పిల్లల మధ్య వలపక్షం చూపే తల్లులు ,వెనకా ముందూ ఆలోచించకుండా గుమ్మంలో కొచ్చిన సంబంధాలకి ఆడపిల్లల్ని కట్టబెట్టే తండ్రులు ..అదృష్ట దేవతనో మొగుడి కరుణా కటాక్షవీక్షణాలకోసమో వేడుకుంటూ కాలం గడుపుకు పోవడమే జీవితం.

ఇంక వితంతువులై పుట్టింటి కొచ్చి అన్నగారి కుటుంబానికి సర్వ శక్తులూ ధార పోసిన ఆశమ్మను ఆమె చివరి క్షణాలలో అన్నకొడుకులు ఎలా వేధించారో చెప్పే కథ,”ఒడ్దుకు చేరిన వొంటరి కెరటం”.చిన్నతనంలోనే భర్తలను పోగొట్టుకుని పుట్టింటికి చేరిన వితంతువుల రెక్కలు ముక్కలు చేసిన సంసారాలెన్నో ఆ రోజుల్లో!!

“మనసు తెచ్చిన మార్పు “అనే కథలో కథకురాలిని చదువు మాన్పించి చిన్నప్పుడే బాగా పొలం వున్న సంసారంలో పడేశారు.అక్కడ అత్తగారు,పెద్దత్తగార్ల పెత్తనం. మామగారికి కూడా నోరు లేదు.భర్త కి ఎప్పుడూ పొలమూ ఆవులూ ఎడ్లూ ,

మొదటి పిల్లవాడు పుట్టేవరకూ భర్త బాగానే చూసుకునే వాడు.ఇంట్లో వాళ్లకి తెలియకుండా పౌడరూ అదీ కొనిచ్చేవాడు.ఆ అమ్మాయికి వరసగా అయిదుగురు పిల్లలు పుట్టారు .అప్పుడింక ఎవరూ పట్టించుకోరు. తనూ ఇంట్లో ఒక మనిషి అంతే.. ఆఖరికి పిల్లలకి పేర్లు కూడా అత్తగారూ పెద్దత్తగారే నిర్ణయిస్తారు.ఆమె స్నేహితురాలు చదువుకుని డాక్టరైంది.మరో డాక్టర్ని పెళ్ళి చేసుకుంది. అప్పుడా స్నేహితురాలు చచ్చి పోతే బావుండును అనకుంటుంది కథకురాలు. సుబ్బలక్ష్మి గారి కథలన్నీ అండర్ టోన్స్ లోనూ ,వ్యాఖ్యానరహితంగా రచయిత ఏమాత్రం కల్పించుకోకుండా జరిగింది నిబ్బరంగా చెప్పినట్లు వుంటాయి. పల్లెటూరి జీవితం కళ్ళముందుంటుంది.

సుబ్బలక్ష్మి గారికి తన పన్నెండవ ఏట(1937) అప్పటికి ఎం.ఏ చదువుతున్న బుచ్చిబాబు గారితో వివాహం అయింది..

.”బుచ్చిబాబు గారి కథల్లో వర్ణనలు ఎక్కువ నాకు వర్ణనలు లేకుండా వ్రాయడం ఇష్టం” అని చెప్పుకున్నారే కాని.సహజంగా చిత్రకారిణి కూడా అయిన ఈమె కథల్లో ప్రకృతి వర్ణనలు తప్పకుండా వుంటాయి. గ్రామాలలో ఇళ్ల నూ స్త్రీల స్వభావాలనూ వాళ్ల ముచ్చట్లనూ వర్ణించకుండా ఏ కథా పొడి పొడిగా వుండదు

“సంస్కృత సాహిత్యం గురించి ఏమైనా వివరాలు కావాలంటే బుచ్చిబాబు గారు నన్ను అడిగేవారు.అలాగే ఆంగ్ల సాహిత్యం గురించి నాకెన్నో వివరించేవారు..ఆయన ప్రోత్సాహం తోనే నేను కథలు వ్రాయడం ప్రారంభించాను .బుచ్చిబాబుగారు ఏమివ్రాసినా నేను చదివిన తరువాతే ఎక్కడికైనా ప్రచురణకు పంపేవారు.అంత అదృష్టాన్ని కలిగించిన ఆయనే నాకు పెద్ద స్పూర్తి “అంటారు..బుచ్చిబాబు గారితో పంచుకున్న జీవితాన్ని ఆమె ప్రస్తుతం “పాలపిట్ట” మాసపత్రికలో అక్షర బద్ధం చేస్తున్నారు.అందులో బుచ్చిబాబు గారి ఉద్యోగ రీత్యా అనేకమంది రచయితలతో, కవులతో పరిచయాలు, తను చేసిన ప్రయాణాలు, హాజరైన సభలు సమావేశాలు వర్ణిస్తూ ఆనాటి సాహిత్య సాంస్కృతిక వాతావరణాన్ని అందిస్తున్నారు. ఇటువంటి రచనలు స్త్రీల జీవితాలను కాలానుగతంగా పరిశీలించడానికి చాలా విలువైనవి.

కథలే కాక “ నీలంగేటు అయ్యగారు” “అదృష్ట రేఖ” అనే నవలలు కూడా వ్రాసిన సుబ్బలక్ష్మి ఇప్పుడు బెంగుళూరు లో వుంటున్నారు.

ఇల్లిందల సరస్వతీదేవి

2011-09-02T12:17:00.000+05:30

స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వమే తెలుగు సాహితీ రంగంలోకి అడుగు పెట్టి దాదాపు అన్ని ప్రక్రియలనూ విస్త్రుతంగా స్పృశించి వందలాది కథలూ కొన్ని నవలలూ లెక్కకు మిక్కిలి వ్యాసాలూ రేడియో నాటికలూ వ్రాసిన ఇల్లిందల సరస్వతీదేవి రచయిత్రే కాక క్రియాశీలికూడా.ఆంధ్రయువతీ మండలి వ్యవస్థాపకులలో ఒకరు.కొన్నాళ్ళు జైలు విజిటర్ గా పనిచేశారు.1958 లో ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ సభ్యురాలిగా నామినేట్ అయి ఎనిమిది సంవత్సరాలు కొనసాగారు.1982 లో “స్వర్ణకమలాలు” సంకలనానికి కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు అందుకున్నారు.కేసరి కుటిరం స్వర్ణకంకణం సుశీలా నారాయణ రెడ్డి అవార్డు,రాష్ట్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు అందుకున్నారు.

“దేశకాల పాత్రల కతీతమైనది మానవ మనస్తత్వం. ఈ మనస్తత్వ ధోరణులను,వివిధ వాతావరణాలలో అవి చెందే పరిణామ క్రమాన్ని, విశ్లేషించడం నా మొదటి ఆశయం.అలాగే విశ్వజనీనమైన భావాలను దృష్టిలో పెట్టుకుని రచన చెయ్యడానికే నా కలం మొగ్గు చూపుతుంది.”అనేది తన దృక్పధం అని ఆవిడ చెప్పుకున్నారు.

అలాగే”నేను సృష్టించిన స్త్రీ పాత్రలన్నీ క్షమ,ఓరిమి మంచితనం ముందు చూపు కలిగి ప్రవర్తిస్తాయి.స్త్రీలలో వుండే ఓరిమిని చేతకానితనం కింద ఎప్పుడూ అనుకోకూడదు. నా రచనలో స్త్రీ పురుష సమైక్యతను చాటి చెప్పే విశ్వజనీన భావాన్ని పొందుపరచడానికే ప్రయత్నించాను కానీ ఏ ఒకరినో సమర్ధించడానికో విమర్శించడానికో ప్రయత్నించలేదు................నినాదాల వలన ఎవరైనా ఏమైనా సాధంచగలరా? ఈ విమెన్స్ లిబ్ అనేది పాశ్చాత్య దేశాల నించీ దిగుమతి అయిన నినాదం.ఈ దేశంలో ఇది ఎంత వరకూ అవసరమో ఆలోచించాలి. నాకు తోచినంత వరకూ స్త్రీలకు సమాన హక్కులు అంటె స్త్రీ పురుషులు కలిసి కట్టుగా జీవించాలే తప్ప స్త్రీలను బడుగు వర్గాలుగా చిత్రీకరించి రిజర్వేషన్లు ఇవ్వడం నా అభిమతం కాదు” అంటారు సరస్వతీ దేవి 1992 లో. ఆమె రచనలలో ఈ అభిప్రాయాలనే పొందుపరిచారు. ఆమె వ్రాసిన నవలలలో “నీ బాంచను కాల్మొక్కుతా” ఎక్కువ పాఠకాదరణ పొందింది.అట్లాగే “తేజోమూర్తులు”అనే వ్యాససంపుటి కూడా

నలభై అయిదు సంవత్సరాల సాహిత్య సృజనలో రెండు వందల పైగా వున్న ఆమె కథలలోనించీ ఆమె కథనాన్నీ తాత్వికతనూ ప్రాపంచిక దృక్పధాన్నీతెలిపే కొన్నింటిని మాత్రమే ప్రస్తావించుకోడం సాధ్యం. అన్ని ప్రక్రియలలోకీ కథా రచనే తనకు ఎక్కువ ఇష్టం అని చెప్పుకున్నారు సరస్వతీదేవి..స్త్రీల చదువుకూ వివాహ వయస్సు పెంపుకూ ప్రాముఖ్యత పెరుగుతున్న తొలి దినాలలో ,జీవితంలోకీ రచనలోకీ ప్రవేశించిన సరస్వతీదేవి కథల్లో వాటికి ప్రాముఖ్యత వుండడం సహజమే.సువిశాలమైన ఆమె కథా క్షేత్రంలో ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థ మేలు కీడుల గురించి,మానవుల మనస్తత్వాల గురించి, వాళ్ళు అధిగమించలేకపోతున్న తమోగుణం ప్రభావం గురించీ స్త్రీల క్షమాగుణం గురించీ అట్లాగే కొందరు పురుషులలో వలే స్త్రీలలో కూడా వుండే వ్యామోహాల గురించీ ఎన్నో సంఘటనలు సందర్భాలు ఉదాహరణలు కనిపిస్తాయి.

నూరుకథల సమాహారమైన “స్వర్ణకమలాలు” లోని మొదటి కథ,“కొండమల్లెలు” చివరి కథ “స్వర్ణ కమలాలు” అనేక సంకలనాలలోనూ పాఠ్య పుస్తకాలలోనూ చేర్చబడ్డాయి.స్త్రీ పురుషుల మధ్య ప్రేమ నిలిచి వుండడానిక డబ్బు ప్రధానం కాదు హృదయం ముఖ్యం తృప్తి ముఖ్యం అని చెప్పిన కథ.స్వర్ణకమలాలు లో వర్గ భేదాన్ని కళ్ళకు కట్టించారు. వరకట్నం మూలంగా అవివాహితలుగా వుండి పోతున్న స్త్రీలని వరి దయనీయ స్థితిని చూపించారు.స్త్రీలు విద్యావతులూ ఉద్యోగినులూ అయనా కూడా ఇంటిని తీర్చుకోగలిగినప్పుడే అనేక సమస్యలు పరిష్కారం అవుతాయని ఆమె అనెక కథల్లో సూచించారు.కొందరు స్త్రీలు తమ కోరికలను భర్తతో చెప్పుకోలేక మానసికం గా అసాంతికి లోనవుతారు.ఉదాహరణకి కాత్యాయని అనే ఆమెకి ఫిడేల్ వాద్య కచేరి చేశాక మనసు కుదుట పడింది.ఇలాంటి పాత్రలతో రెండు మూడు కథలున్నాయి.

తులసి దళాలు సంపుటిలో “ పంచలింగాల గుడి” అండర్ టోన్ లో చెప్పిన మంచి కథ. ఆమె కథలన్నీ కూడా సూటిగా పాఠకులకెదురుగా కూర్చుని చెబుతున్నట్లుంటాయి.ప్రమాదకర పరిస్థితుల్లో చిన్న పిల్లలతో వున్న వూరొదిలి పరాయి వూరొచ్చిన అంకమ్మ ఊరు బయట ఖాళీ జాగాలో ఒక గోనె పట్టా కప్పి చిన్ని గూడు ఏర్పాటు చేసుకుంది.ఆ గూట్లో ఒక చోట కన్నం వుంటే గుండ్రని రాళ్ళు ఒక యిదు ఏరుకొచ్చి అడ్దంపెట్టింది.క్రమంగా జనం దృష్టిలో అది పాము పుట్టగానూ ఆ రాళ్ళూ పంచలింగాలు గానూ మారి అక్కడొక వీధి గుడి వెలిసి దానితో పాటు ఆమె వుండడానికి కూడా వసతి ఏర్పడింది.ఆ పంచలింగాల గుడి స్థల పురాణం అది. ఇందులో జనం మూర్ఖ భక్తి మాట అసలు ప్రస్తావించకుండా కేవలం అంకమ్మ కష్టాలనే ప్రస్తావిస్తూ ,అమాయకురాలైన అంకమ్మ తన గూడు పడగొట్టనివ్వకుండా రోడ్డు వేసే ఇంజినీర్ని కూడా ఆపగలగడాన్ని నెమ్మదిగా చెబుతారు సరస్వతీదేవి. డాక్టర్ శాంతి ,మీనాక్షీ హౌసింగ్ కాలనీ ,ప్రాణమిత్రుడు వంటి కథల్లో లోకం పోకడను అంత సునాయాసంగానూ చెప్పారు.సరస్వతీదేవి కథల్లో కష్టపడి చదివి ఉన్నత ఆర్థిక స్థాయికి ఎదిగిన పేద యువకులు ఎక్కువ కనిపిస్తారు .అతి బీదరికంలోనించీ ఏదో ఒకవిధంగా నీతి బద్ధంగానే పైకి వస్తారు.ఇంటి దగ్గర కష్టాలు భరించలేకనో ఇష్టం లేని పెళ్ళి చేసుకోలేకనో ఇల్లువదిలి బయటికొచ్చిన ఆదపిల్లలకి కూడా ఏదో ఒక విధంగా సహాయం అంది విజయం సాధిస్తారు.

స్త్రీలకు క్షమా ఓరిమీ వుండాలని చెప్పినా అవి ఆత్మాభిమానాన్ని చంపుకుని అలవరచుకోవలసిన గుణాలనీ స్త్రీలెప్పడూ అణిగి వుండాలనీ ఆమె ఎక్కడా చెప్పలేదు.స్వాభిమానం కలస్త్రీలు ప్రేమానురాగాలకు ప్రతీకలైన స్త్రీలు చాలా కథల్లో కనిపిస్తారు..”వసంతమ్మ మనమరాలు” అనే కథలో రాజీ ,”ఎదురుచూడని సంఘటన”లో పావని స్వాభిమానంతో తమ జీవితాలపై తామే నిర్ణయాలు తీసుకుంటారు..కూతురుబిడ్దని కని మరణిస్తే,అల్లుడు ఆ బిడ్డని పట్టించుకోకపోతే ఆ బిడ్దల్ని కంటికి రెప్పలా సాకిన అమ్మమ్మలుంటారు. చెమటోడ్చిబిడ్దల్ని పెద్ద చేసిన తల్లులంటారు.తప్పటడుగులు వేయబోయే విద్యార్థినులను చక్కదిద్దే అధ్యాపకురాళ్ళుంటారు.తమ పాకెట్ మనీ తో బీదపిల్లల్న అదుకునే ఆదర్శ విద్యార్దులంటారు.

మానవులు గెలవలేని బలహీనతలు గురించిన కథలు”ఆరవదొంగ” “మానవులు గెలవలేనిది” భార్యని నిష్కారణంగా అనుమానించిన కోటయ్య ,వరదలో చిక్కుకుపోయి కాపాడమని ఎంత వేడుకున్నా ఆమెనూ కొడుకునీ కాపాడకుండా వచ్చేస్తాడు.తల్లి మరణించగా బిడ్దని అతని తల్లి రక్షించి తీసుకొచ్చింది.కానీ ఆ బిడ్ద వున్న ఇంట్లో వుందడం ఇష్టం లేక వేరే పాక వేసుకుంటాడు కోటయ్య..ఈ కథలో వరద భీబత్సాన్ని ,సంపన్నుల నిర్దయనూ కోటయ్య తల్లి మంచితనాన్నీ చక్కగా చూపించారు.అట్లాగే ఆరవ దొంగ కథలో ఆత్మ న్యూనతా భావంతో బాధపడే విశ్వపతి ఎవరి సమర్థతనూ అంగీకరించలేక అసంతృప్తితో అశాంతితో వేగిపోతూవుంటాడు.

సంపన్న స్త్రీలలో వుండ వ్యానిటీ, గుర్తింపుకోసం ఆరాటం,భర్త ఉద్యోగంతో వచ్చే గుర్తింపే శాశ్వతం అనే భ్రమల్లో బ్రతికే స్త్రీలు ,వింత మనస్తత్వాలు.మత కలహాలలో ప్రాణాలు పోగొట్తుకున్న యువకులు,గ్రామీణ రాజకీయాలు, పైకి రావడంకోసం ధన సంపాదన కోసం రంగులు మార్చే ఊసరవెల్లులు,స్వంత అన్నతమ్ముల్నే మోసం చేసి పొలాలు స్థలాలూ లాక్కునే వాళ్ళూ ,నిరాదరణకు లోనయే నిరుద్యోగులు ,ఒకరి సంపాదనమీదే ఆదారపడే ఉమ్మడి కుటుంబంలో రాజకీయాలు ,వివాహ వ్యవస్థలో వస్తున్న మార్పులు, ఇట్లా సమాజాన్ని సూక్ష్మంగా దర్శించి కథల్లో ప్రతిబింబించారు .ఆమెకు నగర జీవితంతో ఎంత పరచయముందో గ్రామీణ జీవితంతో కూడా అంతే పరిచయం వుంది.

స్వర్ణకమలాలు,తులసిదళాలు కాక రాజహంసలు అనే అయిదు కథలతో మరొక సంపుటి ప్రచురించారు.అందులో “బుద్ధి పిలిచింది మనసు పలికింది” కొండంత మబ్బు, ఓ గూటి పక్షులు ,మూగవాడు,మంచివాడు అనే కథలున్నాయి .వీటన్నింటికీ తను కంటితో చూసిన దృశ్యాలే ముడిసరుకు అంటార సరస్వతీదేవి.ఈ కథలు మనుషుల మన్స్తత్వాలకు అద్దంపట్టేవి. ఇవి కాక “చందన” అనే పెద్దకథ యువ మాస పత్రికలో వ్రాశారు.

దాదాపు పన్నెండు నవలలు వ్రాసారు..కల్యాణ కల్పవల్లి,వ్యాసతరంగిణి,జీవన సామరస్యము,నారీ జగత్తు ,వెలుగుబాటలు,భారతనారి,నాడు నేడు, తేజోమూర్తులు,అనే వ్యాససంకలనాలు, వెలువరించారు. వివిధ పత్రికలలో కాలమ్స్ వ్రాసారు.రేడియో నాటికలు బాల సాహిత్యం కూడా వ్రాశారు.”జీవించినంత కాలం జీవించి వుండడం” అనే మాటని సార్థకం చేసారు.స్త్రీల అక్షరాశ్యత కోసం స్వావలంబన కోసం వారి ఆలోచనలు విశాలం చెయ్యడం కోసం కృషి చేశారు.

1918 జూన్ పదిహేనో తేదీని జన్మించిన సరస్వతీదేవి 1998 జూలై ముఫై ఒకటిన కనుమూశారు.

(డాక్టర్ ముక్తేవి బారతి గారు రచించిన సాహిత్య అకాడమీ ప్రచురణ నించీ కొంత సమాచారాన్ని వాడుకున్నాను .భారతి గారికి కృతజ్ఞతలతో)

చాగంటి తులసి

2011-08-07T22:07:00.001+05:30

“వలయం” తిరోగామి” వంటి ఆలోచింపచేసిన కథలు వ్రాసిన చాగంటి తులసి 1946 లో బాల పత్రికలో మొదటి కథ వ్రాశారు.యాభయ్యవ దశకం నించే పురోగామి దృక్పథంతో కథలు వ్రాస్తున్నారు. పరిమాణంలో తక్కువ అయినా గుణాత్మకమైన కథలు ఆమెవి. పథ్నాలుగు కథలతో వచ్చిన “తులసి కథలు” కథా సంపుటి ,”యాత్ర” చిన్న నవల ,”సాహితీ తులసి” అనే వ్యాససంపుటి ,తులసి కథలు”ప్రచురణానంతరం వ్రాసిన కొన్ని కథలు ,”తగవు” అనే నాటిక ఆమె తెలుగు రచనలు కాగా, అనువాదాలు ఎక్కువ చేసారు.హిందీ నుంచీ రాహుల్ సాంకృత్యాయన్ “ఓల్గా నుంచి గంగ వరకు”,సఫ్దర్ అస్మి “హల్లాబోల్” ,డాక్టర్ అంబేద్కర్ జీవిత చరిత్ర అనువదించారు.ఒరియానించీ “సచ్చి రౌత్రాయ్ కథలు” గోపీనాథ్ మహంతి”బ్రతుకు తెరువు” ,ఇంగ్లిష్ నుంచి కేంద్ర సాహిత్య అకాడమి కోసం సరళాదాసు,కాజీ నస్రుల్ ఇస్లాం మోనోగ్రాఫ్ లు ,తెలుగు నించీ హిందీకి “సీతా రామ్ కి క్యా లగతీ హై” (రాముడికి సీత ఏమౌతుంది (ఆరుద్ర) ) అనువదించారు ప్రసిద్ధ తెలుగు కథలెన్నింటినో హిందీలోకి ఒరియా లోకి అనువదించి వివిధ పత్రికలలో ప్రచురించారు..హిందీలో “మహాదేవీకీ కవితామే సౌందర్య భావన్” అనే విషయం పై డాక్టరేట్ తీసుకున్న తులసి ,ఒడిశా ప్రభుత్వ విద్యా శాఖలో రీడర్ గా పని చేశారు తరువాత దక్షిణ కొరియా సియోల్ లోని హాంకుక్ యూనివర్సిటీలో గెస్ట్ ప్రొఫెసర్ గా హిందీ బోధించారు.పదవీ విరమణ తరువాత ప్రస్తుతం విజయనగరంలో వుంటున్నారు.

యాత్ర నవలలో సీతమ్మ ,తిరోగామి కథలో చిత్ర,.”ఆవిడ “ “యాష్ ట్రే” “వలయం”కథల్లో కథకులు “హుందా” కథలో అక్కయ్యా, స్త్రీల పట్ల తులసికి వుండే అభిప్రాయాలకీ గౌరవానికీ రూపకల్పనలు.యాత్ర ని నవలగా కాక పెద్ద కథ కింద విశ్లేషించుకున్నట్లయితే ఇందులో సీతమ్మ ,అమ్మన్న అనే ఇద్దరు పెద్దవాళ్ళమధ్య కల వైరుద్ధ్యాన్ని చెప్పకనే చెబుతూ ,మారిన దేశ కాల పరిస్థితుల్లో ఆర్థిక సామాజిక పరిస్థితుల్లో పెద్దలు కూడా వాటికనుగుణంగా హృదయాన్ని విశాలం చేసుకోవలసిన అవసరాన్ని, ఒడిశా లోని దర్శనీయ ప్రాంతాల వర్ణనతో కలిపి, తులసి వ్రాసిన పద్ధతి ప్రశంసనీయం. సీతమ్మ కొడుకూ కోడలు మనమలతో కలిసి వుంటూ తన హుందా తనాన్ని, పెద్దరికాన్నీ నిలుపుకుంటూ పిల్లలను ప్రేమగా చూసుకుంటూ ,పొరుగురాష్ట్రంలోని బస్తీ జీవితానికి తగ్గట్టు తన ఆచారాలను సవరించుకుని తను సంతోషంగా వుండి తనతో వున్న వాళ్లని సంతోష పెట్టే పరిణతి చెందిన బామ్మ.ఆచార వ్యవహారాలే ముఖ్యం అనుకుంటూ కొడుకు కోడళ్లలో లోపాలు మాత్రమే చూసి వాళ్లమీద అలిగివచ్చిన అమ్మన్న పై కూడా సీతమ్మ వెలుగు ప్రసరించగలిగింది..1970 దశకంలో వచ్చిన “వలయం” కథ ఆనాటి మధ్యతరగతి జీవితానికే కాక దేశంలోని పరిస్థితులకు కూడా అద్దం పడుతుంది. ఒక మధ్య తరగతి బ్రాహ్మణ కుటుంబం కథ గా కనిపించినా ఇందులో నిరుద్యోగం లంచగొండి తనం విశ్వవిద్యాలయాల్లో ఆచార్యులకు విద్యాబోధనపై ఆసక్తికాక ఇతరవిషయాలపైనే ఆసక్తి వుండడం ,ఆ క్రమంలో ఎంతకాలనికీ పరిశోధనలు పూర్తికానివ్వక పోవడం, పూర్తయినా ఉద్యోగాలు దొరకక పోవడం యువతలో అలజడి ఇవ్వన్నీ కూడా వలయం కథలో అంతర్లీనంగా చర్చకు పెట్టారు రచయిత్రి.అంతే కాదు మానవసంబంధాలను ఆర్థిక కారణాలు ఎలా ప్రభావితం చేస్తాయో కూడా సున్నితంగా స్పృశించారు.ఇద్దరు పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్లు వివాహం చేసుకున్నాక రిసెర్చి కోనసాగిస్తూ ఆ వచ్చే స్కాలర్ షిప్పులో సగం ఇంటికి పంపిస్తూ అటు ఇంట్లో వాళ్ళూ ఇటు వీళ్ళూ కూడా చాలీ చాలకుండా కాలక్షేపం చేస్తున్న పెద్ద కుటుంబం అది.ఆ కుటుంబంలో కోడలు దశరాకి అత్తగారింటికి వచ్చి అక్కడి కష్టాలను చూసింది.ఏమీ చేయలేని అశక్తత ఆమెను నీరస పరిచింది. అప్పడు వీస్తున్న ఉద్యమ గాలులకు ప్రభావితుడౌతున్న ఒక మరిది. ట్యూషన్ చెప్పించుకోలేని పరిస్థితిలో ఒక మరిది,చదువు మానిపించి కూర్చోపెట్టిన ఆడబడుచు,పూజలూ ఉపోషాలతో ఆరోగ్యం చెడుతున్న అత్తగారు.కొడుకు ఉత్తరం కోసం ఆశగాఎదురు చూసే మామగారు.ఎప్పుడెప్పుడూ కొడుకూ కోడలూ ఉద్యోగాలు తెచ్చుకుని కుటుంబ భారాన్ని పంచుకుంటారా అని వాళ్ల ఎదురుచూపులు,వచ్చిన రిసెర్చి అవకాశాన్ని వదులుకోలేని తాము!!. కనీసం తన గాగుల్స్ అయినా మరిది ముచ్చట పడితే ఇచ్చి వెళ్లలేని తన ఆర్థిక పరిస్థితి.ఆ పరిస్థితి తామొక్కరిదే కాదనీ ఉత్సాహం తెచ్చుకుని కొనసాగమని మరిది ఓదార్పు వాక్యాలతో రైలెక్కుతుంది ఆమె.ఈ కథను కొడుకు ద్వారా కూడా చెప్పించవచ్చు.కానీ కోడలు ద్వారా చెప్పించడమే ఈ కథ ప్రత్యేకత .స్త్రీల మనసులోని సున్నితత్వం సంవేదన .మళ్ళీ తనవిలువ తనకు తెలియడం ఆత్మగౌరవం అన్నీ కలగలసిన వ్యక్తిత్వం ఈ కథ లో కథకురాలిది. ఇదంతా పట్టించుకోవద్దని వూరికి వెళ్లవద్దనీ భర్త చెప్పినా ఆమె వాళ్లను చూడ్డానికి వస్తుంది.వాళ్లకెలా సాయం చేయాలో తోచక మధన పడుతుంది.చివరికి మరిదికి నోట్సువ్రాసి పోస్ట్ లో పంపుతానంటుంది.అదొక్కటే ప్రస్తుతం ఆమె చెయ్యగల సాయం.

తలసి కథ “యాష్ ట్రే” వంటి కథలు తెలుగులో చాల వచ్చినప్పుటికీ ఈ కథలో యాష్ట్రేని ఒక ప్రతీకగా వాడుకోడం ప్రత్యేకత..పెళ్ళి చేసుకుంటానని నమ్మించి ఎక్కువ కట్నం కోసం మరో అమ్మాయిని కట్టుకుని విదేశాలకి వెళ్ళిపోయి.పదిహేనేళ్ళ తరువాత మళ్ళీ ఆమెను వెతుక్కుంటూ వచ్చాడు ఆ పెద్ద మనిషి...ఆ వెతుక్కుంటూ రావడం పశ్చాత్తాపం ప్రకటించడానికో, తను తిరస్కరించినా ఆత్మ స్థైర్యంతో నిలబడి, ఆర్థిక సుస్థిరతా సంఘంలో పేరు ప్రతిష్ఠలూ హోదా సంపాదించుకున్నందుకు అభినందించడానికో కాదు.చనిపోయిన తన భార్య స్థానాన్ని ,తన పిల్లవాడి తల్లి స్థానాన్ని భర్తీ చెయ్యమని అడగడానికి..అతనెప్పుడూ ఒకటే తన మేలు చూసుకునే వ్యక్తి.పదిహేనేళ్ళు అవివాహితగా వుండిపోయిన ఆమె తను మళ్ళీ అడగ్గానే అంగీకరిస్తుందనే అతని ఆశ.అతను మారలేదని ఆమెకి తెలుసు.జీవితానికి పెళ్ళే పరమావధి కాదనీ తెలుసు .అందుకే అంతే సున్నితంగా తిరస్కరించింది. తులసి వ్రాసిన మరో కదిలించే కథ “చిన్న దేవేరి” ఈ కథంతా విజయనగరం గోదావరి జిల్లాల యాసలో వుంటుంది..”ఆడదానికీ మగవాడికీ ఏ వయసులో ముచ్చట ఆ వయసులో తీరాలి.తీరక పోతే అందులో ఆడపిల్ల దాని దారి అది వెతుక్కున్నా అది నిప్పుల కుంపటే” అనే లీడ్ తో మొదలైన ఈ కథలోఒక మధ్య తరగతి అమ్మాయి హైస్కూల్లో రాష్ట్రానికంతా ప్రధమంగా పాసైంది.కానీ ఇంకాచదవాల్సిన మగపిల్లలుండ డాన వాళ్ళకే చెప్పించడం న్యాయమని ఈమెని మాన్పించేశారు.పెళ్ళి చేసేద్దామని.కట్నాలు కుదరక పెళ్ళి వాయిదాల మీద వాయిదాలు పడింది.ఊర్కే కూచోడమెందుకు టైపూ షార్ట్ హ్యాండూ నెర్చుకోమన్నారు. అందునా బాగా నెర్చుకుంది.పోనీ ఉద్యోగం చేసుకోమన్నారు.పిల్ల బుద్ధిమంతురాలు .దేనికీ నోరు విప్పదు.చెయ్యమన్నపని చేస్తుంది.ఉద్యోగం చేసి ఇంటికి డబ్బు తెస్తోంది.ఇక పెళ్ళి మాట మర్చి పోయిన పుట్టిల్లు ఆమెను ఆధ్యాత్మికం వైపుకి మళ్చించి భజనకి వెళ్ళి రమ్మంది.అదుగో అక్కడే గొడవైపోయింది.ఐహికానికీ ఆముష్మికానికీ లంకె పడింది.ఒక పెళ్ళీ, ఎనిమిది మంది పిల్లలూ ఉన్నవాడిని కట్టుకుంది( ఈ కథలో పట్టుకుంది అంటారు) ఇదేమిటంటే అప్పుడు నోరేత్తి అన్నను కడిగి పడేసింది.నామీద మీకున్న ప్రేమేమిటీ?అని ప్రశ్నించింది.నాడబ్బు మీరు తిన్నట్టే అతనూ తింటే తప్పేమిటంది.నాసంగతి నేను చూసుకుంటాను పొమ్మంది. ఒక నిప్పుల కుంఫటినించీ ఇంకొక దాన్లోకి ఆత్మవిశ్వాసంతో అడుగుపెట్టింది..మధ్య తరగతి ఆడపిల్లల పెళ్ళిసమస్యని తులసి ఈ కథలోనే కాక “వైవాహికం” అప్పగింతల పాట “ అనే కథల్లో కూడా చర్చించింది. మధ్య తరగతి కుటుంబాల్లో ఆడపిల్లల పట్ల కనపడని వివక్ష,పెళ్ళే పరమార్థం అన్న ఆచారం ఇంకా వాళ్ళ చదువుల పట్ల రాని అవగాహన ఈ కథల్లొ చూస్తాము. బామ్మ రూపాయి కథలో పెద్ద వాళ్ల లౌక్యం చిన్నపిల్లల అమాయకత్వం నిష్కల్మషమైన మనసుని సున్నితమైన హాస్యంతో చిత్రించారు. హుందా కథలో అక్కయ్య ఆత్మగౌరవానికి స్త్రీ రూపం.తన తమ్ముళ్ల ఐశ్వర్యం ముందు తన స్థాయి తక్కువైనా ఆత్మగౌరవంలో వాళ్లకన్న ఒక స్థాయి ఎక్కువగానే వుంటుంది, ఊళ్ళో వున్న ఆరు హైస్కూళ్లల్లోనూ పదో క్లాసులో ప్రధమంగా వచ్చి కాలేజీ చదువు కాకపోయినా టీచర్ ట్రెయినింగ్ చేసి భర్తలాగా టీచర్ అవు.తానన్నా అటు అత్తింటి వాళ్ళూ ఇటు పుట్టింటి వాళ్ళూ ఒప్పుకోలేదు టీచర్ భర్తకన్న తనే తన పిల్లలకు బాగా చదువు చెప్పగలదు.మగపిల్లల చదువులకోసం చదువు మానుకున్న వాళ్లలొ ఈమె కూడా ఒకతె.

ప్రేమ వివాహం చేసుకుని ఉద్యోగం చేసుకుంటూ పిల్లల్ని ఆత్మ విశ్వాసమిచ్చి పెంచుతూ నిబ్బరంగా నిలబడ్ద ఆధునిక స్త్రీ చిత్ర.. వాళ్ల ఇల్లు విభిన్న వ్యక్తులకు చర్చావేదిక.ఒక ఆదర్శ సమాజాన్ని కల గనే వ్యక్తులు అక్కడ తమ వూహలు కలబోసుకుంటారు.చర్చలు చేస్తారు.పిల్లల పెంపకం పైన .సెక్స్ పైన ఒకటేమిటీ అన్ని విషయాలు బాహాటంగా పిల్లలముందే చర్చిస్తారు.ఉత్తమ పురుషలో సాగిన ఈ కథ ని మనకి చెప్పేది బంధువులదృష్టిలో చిత్ర అనే “కులం తక్కువ పిల్లను” పెళ్ళి చేసుకుని వాళ్లను వెలి పెట్టేసి ,చిత్రలాంటి సహచరి దొరకడం తన అదృష్టమని మనసారా నమ్మిన ఆమె సహచరుడు.అతని కూతురు రచన పిక్నిక్ కు వెళ్ళి రాత్రి ఎనిమిదైనా ఇంటికి రాలేదు.అతని మనసు ఒక సగటు తండ్రి మనసులాగా అనేక కీడులను శంకించింది. ఆ పిల్లతో కలిసి వెళ్ళిన కుర్రవాడిని శంకించింది.పిల్లను పంపివుండకూడదనిపించింది. పిల్ల మీద చెక్ పెట్టాలనిపించింది.పిల్ల అమాయకురాలు ఎవరిచేతైనా మోసపోతుందేమో అనిపించింది కూతురు ఇంటికి రాకపోయినా నిమ్మకు నీరెత్తినట్టు తన వ్రాత పనిలో మునిగిపోయిన సహచరిని విసుక్కుంది. ఒత్తిడి భరించలేక చలిలోనే ఆమె చదివే కాలేజీ వరకూ వెళ్ళొచ్చాడు.అప్పటికే తొమ్మిదైంది.ఇంటికొచ్చేసరకి పిల్లలూ తల్లీ కిలకిలలాడుతూ భోజనానికి ఉపక్రమించి అతడినీ రమ్మన్నారు. దూరపు ఇళ్ళ పిల్లల్ని దింపి రావడంలో ఆలస్యమైందని తొణక్కుండా చెప్పింది కూతురు.ఇన్నాళ్ళుగా తను పోషించుకున్న అభ్యుదయ భావాలు కదల బారుతున్నాయా? తనలో ఏదో మార్పు వస్తున్నది ..ఏ భావాలనయితే వదుల్చుకుని ఇంత దూరం వచ్చాడో అవి తిరిగి తన మీద ప్రభావం చూపించి వెనక్కి లాగుతున్నాయా?అని మధన పడ్దాడు. బహుశా సంఘంలో పొడచూపుతున్న అభద్రతా వాతావరణం కూడా తిరోగామి భావాలను కలిగిస్తున్నదేమో!! ఈ కథను మంచి శిల్ప నైపుణ్యంతో వ్రాసారు తులసి. తులసి కథల్లో చాలా వరకు ఉత్తమ పురుషలో వ్రాసినవే.అలా వ్రాయడం వల్ల కథ పాఠకులకు మరింత సన్నిహితంగా వచ్చింది. స్త్రీలకి రిజర్వేషన్ల పుణ్యమా అని తనకి పదవి రాక పోయినా తన భార్య ద్వారా దాన్ని సాధించుకునే అవకాసం దక్కింది పురుషులకి.అంతకు ముందు వేష భాషల్లోనూ జ్ఞానంలోనూ ఒక ఇల్లాలుగా మాత్రమే వుండిపోయిన స్త్రీ ఆ పట్టణానికి ప్రధమ మహిళగా ఎన్నికవగానే ఆమెను తనకు నకలుగా “గ్రూమ్” చేస్తాడు భర్త. స్వలాభ రాజకీయాలను క్షుణ్ణంగా అభ్యసించింది ఆవిడ. అతనికి నకలుగా తయారైంది. స్త్రీలకు రిజర్వేషన్ల పేరు మీద ఇలాంటి వాళ్ళను తయారు చెయ్యడం దేశానికి లాభమా?ప్రమాదమా? “ఆవిడ” కథలో ఈ ప్రధమ మహిళ ఆవూరు బదిలీ మీద వచ్చిన ఒక ఉద్యోగస్తురాలితో స్నేహం చేసి తనమనసులో మాటలన్నీ దాచుకోకుండా చెబుతుంది. తను ఎవరితోనైన అల్లుకు పోగలనని ఆ ఉద్యోగస్తురాలు తన భర్తతో చెప్పినప్పుడు అతనంటాడు.”నువ్వు అన్నీ వింటావు దేన్నీ ఖండించవు.ఒక సారి ఖండించి చూడు నీకు ఎవరూ ఏమీ చెప్పరు” అని .ఆమెకు అప్పుడనిపించింది.ఈ ప్రధమ మహిళ గ్రూమింగ్ స్టేజి లో తను కల్పించుకుని ఖండించవలసిందేమో అని. ఆ చట్రంలో బిగుసు కోక ముందే ఆవిడని తప్పించక తను తప్పు చేసానేమో అనుకుంది. చదువుకుని జ్ఞానవంతులైన స్త్రీలు “ఆవిడ”ల తయారీని కాస్తైనా అడ్డుకోకపోవడం తప్పు కాదా అనే ఆలోచన కలిగిస్తుంది ఈ కథ,అలాగే తగవు నాటికలో కుటుంబాన్ని ఒక దరి చేర్చడానికి పెద్దకొడుక్కి ఎంత బాధ్యత వుందో, పెద్ద కూతురికీ అంతే వుంది కనుక ,నువ్వు నీ వాళ్లనీ నేను మావాళ్ళనీ చూసుకోవాలి, అందుకని మా వాళ్ళు కూడా మనదగ్గరే వుంటారంటుంది ఉద్యోగం చేస్తున్న విజయ.ఆమె భర్త అందుకు ఒప్పుకుని ఆమెను పెళ్ళి చేసుకున్నాడు.కానీ కోడలు కుటుంబం తమతో వుండడం సంప్రదాయం కాదనే అభిప్రాయం పాతుకు పోయిన మధ్య తరగతి కుటుంబంలో అది పొసిగే విషయం కాదని తేలి పోయింది.ఎవరికి వారు విడిపోక తప్ప లేదు ఎవరికి అనువుగా వున్న సంప్రదాయాలను వాళ్ళు వదులుకోరు..ప్రతిపాదిత విషయం చాలా ప్రజాస్వామికమైన దైనా సరే. తులసి విజయనగరం జిల్లా మాండలికంలో చెయ్యి తిరిగిన రచయిత.ఆమె వ్రాసిన “ఆడదాయికి నోరుండాలి” “చోద” రెండూ ఆ మాండలికం లో వ్రాసిన ఉత్తమ పురుష కథలే. మధ్య తరగతి జీవుల నెంత బాగా చిత్రిస్తారో బడుగు జీవుల్నీ అంతే సహానుభూతితో చిత్రిస్తారు. గుడిసె వాసులకి బుల్ డోజర్లనించీ ఎంత ప్రమాదం వుందో ప్రకృతినించీ కూడా అంత ప్రమాదం వుందని చెప్పే కథ “స్వర్గారోహణ “ లో తన సత్తు బిందెకోసం ఇంట్లో కి వెళ్లి ముంపు లో మునిగి పోయింది పోలి...వ్రాసినవి తక్కువ కథలే అయినా శిల్పంలోను వస్తువులోనూ తాత్వికతలోనూ గుణాత్మకమైన వి తులసి కథలు, తులసి కథలకు ముందుమాట వ్రాసిన రోణంకి అప్పలస్వామిగారు చాసో కథల కన్న తులసి కథలే తనకు నచ్చుతాయని కితాబిచ్చారు.

పొట్టిశ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం సర్వోత్తమ కథా రచయిత పురస్కారం, ఢిల్లీ తెలుగు అకాడమీ ఉగాది సమ్మాన్,కొండేపూడి శ్రీనివాసరావు పురస్కారం తాపీ ధర్మారావు పురస్కారం,అరసం సత్కారం.నాళం కృష్నారావు స్మరక సత్కారం, మొదలైన పురస్కారలను అందుకున్నారు. ప్రసిద్ధ కథా రచయిత చాగంటి సోమయాజులు గారి “;చిన్న”మ్మాయి అయిన తులసి ఆయన పేరున 1994లో చాసో సాహిత్య ట్రస్టు ను స్థాపించి ప్రతి సంవత్సరం ఉత్తమ సాహిత్య స్రష్టలకు చాసో స్పూర్తి అవార్డు ఇస్తున్నారు.

we miss you

2011-08-02T22:28:00.001+05:30

“చప్పుడు చెయ్యని
చెప్పులురెండూ
రెండు అరచేతుల్లో పెట్టుకుని
తాళం వేసివున్న
ఆ చిన్నప్పటి ఇంట్లో వాళ్ళకి
నువ్వు కొట్టేసిన పలకా బలపం ఇచ్చేశావనుకో
ఓ పనై పోతుంది” mo

తురగా జానకీరాణి

2011-06-27T22:11:00.002+05:30

స్వాతంత్ర్యానంతర తొలి తెలుగు కథా రచయిత్రులలో ప్రసిద్ధులైన జానకీ రాణి ,గాయని ,నర్తకి,వక్త కూడా.యాభైయ్యవ దశకంలోనే కథారచన ప్రారంభించిన మంటపాక జానకీరాణి ప్రఖ్యాత రచయిత తురగా కృష్ణమోహనరావుని వివాహం చేసుకున్న తరువాత తురగా జానకీరాణి పేరుతో వ్రాయడం మొదలుపెట్టారు. ఇకనమిక్స్ లో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేషన్ తరువాత సోషల్ సైన్సెస్ లో డిప్లొమా చేసి కొంతకాలం సోషల్ వెల్ఫేర్ బోర్డ్ లో వెల్ఫేర్ ఆఫీసర్ గా పనిచేశాక ,ఆలిండియా రేడియోలో ప్రొడ్యూసర్ గా చేరి అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్ గా రిటైరయ్యారు . నలభై రేడియో నాటకాలు రూపకాలు వ్రాసారు నాలుగు జాతీయ బహుమతులు పొందారు మూడు నవలలు, వాస్తవగాథలు కొన్ని కాలమ్స్ వ్రాసారు, సర్పంచులకోసం పంచాయతీ రాజ్ శాఖకు పాఠాలు కూడా వ్రాసారు నేషనల్ బుక్ ట్రస్ట్ కి పిల్లల కథల పుస్తకాలు వ్రాసారు సృజనాత్మక సాహిత్యమే కాక సాంఘిక సేవా కార్యక్రమాలపై చాలా కృషి చేశారు.యోజన పత్రిక లో డ్వాక్రా గ్రూపులకొసం ప్రత్యేక అనుబంధానికి రూపకల్పన చేశారు.

స్త్రీల పవిత్రతపై సమాజంలో ప్రయత్నపూర్వకంగా నిలబెడ్దబడ్ద అనేక భ్రాంతి భావనల్ని చెదరగొట్టే “పవిత్ర” అనే నాటకం వ్రాశారు.మాతృత్వం పైనా స్త్రీపురుషుల మధ్య వుండవలసిన సున్నితమైన ప్రేమానుబంధాల మీద ఆమెకు చాలా గౌరవం. ఆప్రేమ పూసల్లో దారంలా వుండాలని ,ఒకరి మనసు ఒకరికి తెరిచిన పుస్తకంలా వుండాలని ఆంకాక్షిస్తారు .మన పరిథి కథలే కనుక ఆమె కథల్నిగురించే ప్రస్తావించుకుందాం.

జానకీరాణిగారి కథల్లో ప్రథాన పాత్రలు ఎక్కువగా స్త్రీలే .అందులోనూ 1950 దశకంలో ఆమె వ్రాసిన అనేక కథల్లో ఆనాటి యువతుల మనస్తత్వ చిత్రణ ఎక్కువ కనిపిస్తుంది. అప్పుడప్పుడే ఆడపిల్లల చదువుకు కూడా ప్రాధాన్యత వస్తున్నది. కాలేజీకి వెళ్ళి చదువుకోడం వాళ్ళకి కాస్త గర్వకారణంగా కూడా వుంది. 1956 లో ఈమె వ్రాసిన “గళంలో గరళం” కథలో సరళ అనె అమ్మాయి ఎస్సెసెల్సి (S.S.L.C)లో మంచిమార్కులు తెచ్చుకుని ఇంటర్ లో చేరింది.దానికి తగ్గట్టుగా వస్త్ర ధారణ చేసుకుని ఒంటరిగా రైలు ప్రయాణం చేస్తోంది.అదే పెట్టెలో వున్న ఇద్దరు ఆడవాళ్ళు తనని పలకరించాలనీ అప్పుడు తను ఇంటర్ చదువుతున్నానని చెప్పాలనీ ,ఉవ్విళ్ళూరింది..కానీ వాళ్ళిద్దరూ తమలో తాము ఏవో మాట్లాడుకుని సరళని అడక్కుండానే దిగిపోయారు.అప్పుడు సరళకి గట్టిగా అరిచి చెప్పాలనిపించింది”ఏమండోయ్ నేను పదహారేళ్ళకే ఇంటర్ చదువుతున్నాను.ఎస్సెసెల్సీ లో మంచి మార్కులు తెచ్చుకున్నాను” అని.అట్లాగే భూతద్దంలోనించీ,వాస్తవికతకి వన్నెచిన్నెలు , తీరా ఖాళీ చేస్తే కథానాయకుడు,మరలి వచ్చిన మైత్రి నిచ్చెన అనే కథలు కూడా మనస్తత్వ చిత్రణకు సంబంధించినవే.భూతద్దంలోనించీ కథలో రాత్రివేళ వంటరిగా వానలో రిక్షాలో వస్తూ, రిక్షా అతన్ని గురించి అనేక అపోహలూ అనుమానాలూ పడి, తన వంటిమీది నగలు తీసి కనపడకుండా దాచేసుకుని బ్రతుకు జీవుడా అని ఇంటికొచ్చి పడ్ద యువతికి ,ఇంటివారు తలుపు తీసేదాకా తోడుండి తరువాత వెళ్ళిన రిక్షా ఆయనకి ఒక రూపాయి ( 1950 దశకం) అదనంగా ఇచ్చి, తరువాత ఈ రూపాయి” తనకేం ఉపకారం చేశాడని ఇచ్చినట్టూ” అని ఆలోచిస్తే అది:అతను చెయ్యని అపకారానికి” అనిపించింది.

“జీవిత” సత్యాలు అనే కథలో సుమిత్ర ఇరవైరెండేళ్ల ఆనర్స్ చదివే అమ్మాయి.సెలవులకి తన పల్లెకొచ్చింది.ఆ ఇంట్లో ఆమెకు గారాబం.వారింట్లో ఆశ్రితుడు నాగభూషణం.పద్దెనిమిదేళ్ళవాడు మెట్రిక్ తప్పి పూర్తిచేసుకుంటున్నవాడు..ఆమె మల్లెపూలడిగితే బస్తీనించీ తెచ్చిపెట్టాడు.ఆమెకతన్ని చూస్తే జాలి. ఒక రోజు ఆమె పాదాలను ముద్దుపెట్టుకుంటాడతను. సుమిత్ర కి తన అంతస్థు తెలుసు.తన వయసూ చదువూ తెలుసు.అతను తమ ఆశ్రితుడనీ తెలుసు.తన భవిష్యత్తేమిటో తెలుసు.ఆ ప్రకారమే ఆమెకు రెండేళ్ల తరువాత ఆమె అంతస్థుకు తగిన వాడితో వివాహం అయింది.ఒక రోజు చలికి ముడుచుకుని కూచున్న ఆమె పాదాల్ని ఆమె భర్త ముద్దుపెట్టుకుంటే పాత సంగతిచెప్పి “నా వయసూ నాచదువూ నా అంతస్తూ ఎరిగి కూడా అతనలా ప్రవర్తించడం ఏమిటో?” అంది.దానికి ఆమె భర్త చాలా మామూలుగా “నువ్వు స్త్రీవి,అతను పురుషుడు” అని ఒక జీవిత సత్యాన్ని తేలిగ్గా చెప్పేసాడు.ఈ కథలో సుమిత్ర చాలా ప్రాక్టికల్ ఆలోచనల యువతి. యువతుల మనస్తత్వాలను చిత్రించిన కథలు ’స్నేహం” “పరిణయం” “మౌనం వహించని మనస్సాక్షి” స్నేహం కథ కలంస్నేహాల లో స్నేహితులు కులుసుకోక ముందు భావాలకే ప్రాముఖ్యం,, కలుసుకున్నాక రూపానికుండే ప్రభావం భావాలపై పడి స్నేహం చెదరడం, అందుకు తరువాత పశ్చాత్తాప పడడం చిత్రించారు. ఇప్పటిలా టీవీ వీడియో కంప్యూటర్ లేని ఆ కాలంలో స్నేహాలు,కలంస్నేహాలు ఉత్తరాలు వ్రాసుకోడాలూ చాలా సహజంగా జరిగిపోతుండేవి. యువతీ యువకుల్లో భావుకత్వం పాలు కాస్త ఎక్కువే వుండేది.మౌనం వహించని మనస్సాక్షి కథలో చిన్నప్పుడు తన బదులు శిక్షింపబడిన స్నేహితురాలికి క్షమాపణ చెప్పలేక ఆ అపరాధభావం మనసులోనించీ చెరిపేసుకోలేక పెద్దయనతరువాత ఆ స్నేహితురాలే మళ్ళీ కలిస్తే ఆమెకు పడవలసిన శిక్ష తనకు తనే వేసుకుంటుంది రేణుక అనే యువతి.

స్త్రీ పురుష సంబంధాలను గురించి వ్రాసిన కథలలో పూసలలో దారం ఆవలి కోణం,స్వయంకృతం,అనేకథలు...తనూ తన భర్తా చదువుకోలేదని అతని స్నేహితుడూ స్నేహితుని భార్యలాగా పనులు పంచుకుంటూ ఒకర్నొకరు గౌరవించుకుంటూ లేమనీ చాలా అసంతృప్తి పడుతుంది సుభద్ర...కానీ ఆస్నేహితులు వెళ్ళాక తనకూ తనభర్తకూ ఉండే అన్యోన్యం పూసలలో దారం వంటిదనీ తామిద్దరూ తెరిచిన పుస్తకాలలాంటీ వాళ్లమనీ అర్థం చేసుకుంటుంది.”ఆవలికోణం” లో వివాహం చేసుకోకుండా మంచి ఉద్యోగం చేసుకుంటూ నృత్యంలో రాణిస్తూ హుందాగా జీవిస్తున్న స్నేహితురాల్ని చూసి,చదువు మధ్యలో ఆపేసి పెళ్ళి చేసుకుని ఇద్దరు పిల్లల్ని కని మార్పులేని జీవితంతో కుస్తీ పట్టే తనజీవితాన్ని పోల్చుకుని అసంతృప్తి తో వేగిపోయింది సీత..కానీ స్నేహితురాలు మాత్రం సీతదే సంతోషకరమైన జీవితం అని చెబుతుంది.

మానవత్వం ఇంకా మిగిలే వుందని చాలా కథల్లో జానకీరాణి చెబుతారు.ఒక్క క్షణం మనసు చలించినా తిరిగి దాన్ని దారిలో పెట్టుకుని విలువలని కాపాడుకునే వ్యక్తులు ఆమె కథల్లో ఎక్కువ కనిపిస్తారు.నవ్వని పువ్వు అనే కథలో శ్రీనాథ్ మల్లిక నృత్యం చూసి ముచ్చటపడి పెళ్లి ప్రతిపాదన తెచ్చాడు.అయితే పెళ్ళి తరువాత నృత్య ప్రదర్శన లివ్వకూడదని ఆంక్షపెట్టాడు.అందుకు అంగీకరించే పెళ్ళి చేసుకుంది మల్లిక.అయితే ఆమే మన్సు నృత్యం నించీ మళ్ళనే లేదు .అనుకోకుండా తన కాలేజీలోనే ఓల్డ్ స్టూడెంట్స్ డే న నాట్యం చెయ్యమని స్నేహుతురాలి బలవంతం మీద ఒప్పుకుని రహస్యంగా ప్రదర్శన ఇచ్చి వచ్చింది. మర్నాడుదయం అది పేపర్లో రావడం అశాంతి భగ్గుమనడం, ఆమె పుట్టింటికి రావడం జరిగిపోయాయి. తనమాట వినకుండా ప్రదర్శన ఇచ్చినందుకు కోపంవచ్చిన శ్రీనాథ్ ,తరువాత వివేకం మేల్కొన్న వాడై ఆమెకోసం అత్తగారింటికి వెళ్ళాడు..అదే సమయానికి ఆమెకూడా అతని దగ్గరకు బయలు దేరింది.”కలలు పండిన రోజు”కథలో కుటుంబం కోసం కట్నం తీసుకుని అందంలేని సుబ్బలక్ష్మిని చేసుకుని మామగారి ద్వారా ఉద్యోగం కూడా పొందిన సుధాకరం సుబ్బలక్ష్మిమీద విసుక్కుని ,తరువాత నెమ్మదిగా ఆలోచించి తను త్యాగంచేసినదానికన్న ఆమె చేసిందేమీ తక్కువ లేదని గహించుకుని పశ్చాత్తాపపడతాడు.’”మరలి వచ్చిన మనస్సు’కథలో మాధవరావు కావాలని అనాథాశ్రమంనీంచీ వితంతును ఎంపిక చేసుకుని పెళ్ళి చేసుకున్నాడు .అందుకోసం తన తల్లి తండ్రులకి దూరమై పోయానన్న వేదన తో ఆమెమనసు నొప్పించే మాటలని తల్లితండ్రులని చూడ్డానికి వెళ్ళాడు.వాళ్ళు కోడలిమీద ఏమాత్రం కోపం చూపకపోగా జాలిపడ్డారు.అతను పశ్చాత్తాపపడి త్వరగా భార్య దగ్గరకు వెళ్లిపోయాడు..”మాను వంగింది” కథలో టీచర్ సూర్యకాంతమ్మ తప్పు చేసిన పిల్లల్ని చాలా కఠినంగా శిక్షిస్తుంది.అదే తప్పు తనూ చేయబోయి తమాయించుకుని సరిదిద్దుకుంటుంది.

కౌమార దశలో పిల్లల్ని పర్యవేక్షించి సరైన దారిలో పెట్టడం అనేది ఎంత కష్టమైన పనో “సొరంగం””వయసు గతి ఇంతే” కథల్లొ చెప్పారు.సొరంగం కథలో పల్లెటూరి పిల్లల్ని అతి క్రమశిక్షణతో పెంచి చదువుకుని బాగుపడతారని బస్తీకి పంపి అన్ని హంగులూ అమరిస్తే ,కోతికి కొబ్బరిచిప్ప దొరికినట్లయి పోయి జీవితాన్ని చిన్నాభిన్నం చేసుకున్నారు వాళ్ళు. వయసు గతి ఇంతే లో తల్లి తండ్రులు చదువుకున్న వాళ్లు.పిల్లల్ని అర్థం చేసుకుని మలుచుకోగల వాళ్ళు... తన స్నేహితురాలిని కాపాడుకోవాలని ఎంతగా మనసులో వున్నా సమయానికి కాపాడుకోలేక పోయి తరువాత అమితంగా బాధపడ్డ హైస్కూల్ విద్యార్ధి,నూతన ప్రేమికుడు అయిన అనిల్ నిజాయితీతో కూడిన ఆవేదన” ఆమె బేల అతను ధీరుడు అయితేనేం”అనే కథ..

“అగాథాలు”అనే కథలో శాంత భర్త ఆమె ను విడిచిపెట్టి వెళ్ళిపోయి వేరే ఆమెను చేసుకున్నాడు.శాంత స్కూల్లో టీచర్ గా వుంటూ తన కొడుకు శేషును పెంచుకుంటోంది. అతను మళ్ళీ కొడుకునీ శాంతనీ రమ్మని కబుర్లు పెడుతున్నాడు శాంతకిష్టం లేదు.కానీ కొడుక్కోసం వెళ్లమంటారు అందరూ.. తండ్రి కావద్దా?అతనికి? మంచి పొజిషన్ లోవున్నాడు..ఢిల్లీలో ఎక్సర్షన్ కి వెళ్ళినప్పుడు తండ్రిని చూసిరమ్మని తనే పంపింది..శేషు వెళ్ళొచ్చేశాడు.తన తల్లి వయస్సుకు మించిన వృద్ధాప్యాన్ని మొస్తూ కష్టపడుతుంటే ఆవిడ హాయిగా వుండడం నచ్చలేదు వాడికి .అక్కడికి వెళ్ళనంటాడు.సరిగ్గా దీనికి విరుద్ధమైన కథ “సాలెగూడు” రోహిణిని భర్త వదిలేసి వెళ్ళి పదిహేనేళ్ళయింది. ఈమెను వదిలి అమెరికా వెళ్ళొచ్చాక ఎవర్నో చేసుకున్నాడతను.వాళ్ళకొక కూతురుకూడా పుట్టింది. ఇప్పుడావిడ అతన్ని వదిలి వెళ్ళిపోతే మళ్ళీ ఈమెకు కబురుపెట్టాడు.పదిహేనేళ్ళు ఏడ్చి కళ్ళుతుడుకుని, బి.యే చదువుకుని ఉద్యోగం చేసుకుంటూ ఎవర్నీ నిందించకుండా ఏమీ అడక్కుండా విడాకులైనా అడక్కుండా మళ్ళీ పెళ్ళిమాట తలపెట్టకుండా గడిపి ,స్నేహితురాలు ఎంతవారించినా వినకుండా అతని దగ్గరకే వెళ్ళిపోయింది రోహిణి.,తిరిగి వచ్చెయ్యమని స్నేహితురాలు ఉత్తరం వాసింది.రానో రాకపోవునో ఏమోకానీ గర్భవతి అయిన ఆమె పురిటికి పుట్టింటికొచ్చింది.” నోథాంక్స్” కథలో కేవలం పిల్లల పెపంకం కోసమే పెళ్ళికి అంగీకరించిన బాస్ కి “నో థాంక్స్” చెప్పేసింది పెళ్లికోసం తపించిన అమ్మాయి.

వాస్తవ గాథలు శీర్షికన పడుపువృత్తిలోకి దింపబడ్ద యువతుల కథలు కొన్ని వ్రాసారు జానకీరాణి. .ఇందులో థర్మసాధనం” నమ్మి వచ్చిన వాడు విడిచిపెట్టి వెడితే తనదగ్గరున్నది శరీరమే కనుక దానినే నమ్ముకుంది ఆమె.

“కాలం తీరిన కొలువు”లో ఎంత చిన్న ఉద్యోగానికైనా లంచం తప్పదు.ఎన్ని రిజర్వేషన్లున్నా లంచం తప్పదు కాస్త చదువుకుని కూడా అట్టడుగునించీ ఒక్క అడుగు పైకి వెయ్యడం లక్ష్మీబాయిలాంటి వాళ్ళకి ఎంతకష్టమో ,చదువురాక బయటి ప్రలోభాలకి లొంగిపోయే ఆమె తమ్ముడు యాదయ్య లాంటి పిల్లలకి చావే గతి ఈ దేశంలో ,...

బ్రతుకంతా కష్టపడి సుఖాలేవీ కోరుకోకుండా పిల్లల్ని పెంచి పెద్ద చేసి పంపించి విశ్రాంత జీవనంలోకి అడుగుపెట్టాక అరియర్స్ రూపంలో మూడులక్షల రూపాయల అదృష్టం అందివచ్చింది ఆయనకి....దానితో తనూ భార్యా కాస్త సౌకర్యంగా జీవించాలని యాత్రలు చేసి రావాలని ఇంట్లోకి సామాన్లు కొనుక్కోవాలని ముచ్చట పడ్దాడాయన.భార్యేమో పిల్లల అవసరాలు చూడమంది ..కానీ వినలేదు.అనుకున్నంతా చేశాడు.ఇంట్లోకి అన్నీ కొన్నాడు ఆవిడకో నగ కూడా,యాత్రకి టికెట్టొచ్చింది.కానీ అది తీర్థ యాత్ర కాలేక పోయింది.అంతిమ యాత్రే అయింది.ఈ కథలో పిల్లల కోరికలూ సబబే .ఆవిడ పిల్లలకు సాయపడమనడమూ సబబే,ఆయన అప్పటికైనా కాస్త సౌకర్యంగా బ్రతకాలనుకోడమూ సబబే కానీ అప్పుడు మృత్యువురావడం మాత్రం సబబుగా లేదు”యాత్ర” కథలో

గౌతముడిచేత శాపంపెట్టించుకుని శిలలా పడివుండక తెలివితో కోపంతో జ్వలించిన ఒక అహల్య కథ “జ్వలించిన శిల” భర్త భావుకుడు కాదు.సంగీత సాహిత్యాల పట్ల అంత అభిరుచీ లేదు.బ్యాంక్ లో ఉద్యోగం చేసే అహల్య గౌతం ని ఆకర్షించింది.స్నేహం కుదిరింది.పరిధుల్లో వున్న స్నేహమే.అయితే ఆమె మనసు విప్పి తన అభిప్రాయాలన్నీ గౌతమ్ కి ఉత్తరాలు వ్రాసింది. ఆమె తరువాత ట్రాన్స్ఫర్ మీద వెళ్లిపోయింది.కొన్నాళ్ళకి మళ్ళీ అదే వూరు బదిలీమీద వచ్చింది.తన దగ్గరున్న వుత్తరాల ఆధారంగా ఆమెను బ్లాక్ మెయిల్ చేసి పర్సనల్ లోన్ సాంక్షన్ చేయించుకోవాలని ఎత్తువేశాడు.నిజానికి అతను పెట్టిన స్యూరిటీకీ ఆ లోను వచ్చే అవకాశం లేదు.ఉత్తరాలు భర్తకి పోస్ట్ చేస్తానని బెదిరించి అప్లికేషన్ ఇచ్చి వెళ్ళాడతను.ఉత్తరాలు చటుక్కున అందుకుని సొరుగులో వేసుకుని అప్లికేషన్ తీసుకుంది అహల్య ..చచ్చినట్టు లోన్ వచ్చితీరుతుందనుకున్నాడతను.కానీ అహల్య ఆ ఉత్తరాలు తీసేసుకుని ఎంచక్కా నెల్లాళ్ళు సెలవు పెట్టి తరువాత మళ్ళీ బదిలీకి పెట్టుకుంది. ఇంటి బయటికొచ్చి బాధ్యతాయుతమైన ఉద్యోగాలు చేసుకునే స్త్రీలకి తెలివి వుంటుందనే జ్ఞానం వుండదు గౌతమ్ లాంటివాళ్ళకి.

పుష్పమ్మకి హటాత్తుగా మాట పడిపోయింది,ఎన్ని వైద్యాలు చేసినా మాటే రాలేదు.ఆమెనెవరో తీవ్రంగా బాధ పెట్టివుంటారనీ పెళ్ళై పదేళ్ళయినా పిల్లలు పుట్టలేదని మొగుడే బాగా సతాయించివుంటాడనీ సైకియాట్రిస్ట్ అన్నాడు.ఏది ఏమైనా ఆమె మాట మాత్రం పోయింది.ఇంతలో వాళ్ళ గ్రామంలో సర్పంచ్ ఎన్నికలొచ్చాయి.ఆ పోస్ట్ ఎస్సీ మహిళకి రిజర్వ్ అయివుండడాన ,సంతకం చేయొచ్చిన మహిళ అక్కడ ఆమె ఒకతే కావడాన .ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికై పోయింది.తన భార్య సర్పంచయితే తనే అయినట్టు భావించిన ఆమె మొగుడు, ఆమెను గుమ్మంలో నిలబెట్టి తను ఆఫీసర్ ఎదుట ఆమెకుద్దేసించిన కుర్చీలో కూర్చున్నాడు.ఆమె అతని చెయ్యిపట్టుకు గుంజి తన కుర్చీ తనకిచ్చెయ్యమంటే చెంప చెళ్ళుమనిపించాడు,దాంతో పుష్పమ్మ నోరు తెరిచి “అది నాకుర్చీ నేనే కూచోవాలి”అని గట్టిగా అనేసింది.పదవితో పాటు నోరూ వచ్చిందన్నమాట.అసలు ఆమె నోరు పోవడానికి కారణం కూడా అతనే,పిల్లలు పుట్టలేదు కనుక మళ్ళీ పెళ్ళి చేసుకుంటానన్నాడట,దాంతో దుఃఖం వచ్చి గొంతు పూడుకు పోయింది,”చిలుక పలికింది “ కథలో

పెళ్ళి కాకుండానే తల్లి అయిన రుక్మిణిని చూసి ,ఆమెను బంధువులంతా వదిలేశారు గనుక రెండు ఓదార్పు మాటలు మాట్లాడి వద్దామని ఆమె స్నేహితురాళ్ళిద్దరు వెళ్ళారు.అందులో ఒకరికి రుక్మిణిమీద చాలా అసహ్యంగా వుంది..పుట్టిన పిల్ల వాడిని శరణాలయంలో ఇచ్చేసిరమ్మని సలహా ఇవ్వాలని వెళ్ళింది..కానీ రుక్మిణి పరమానందంగా వుంది.ఎవరూ లేని తనకి భగవంతుడే పాపాయిని పంపాడని అనుకుంటూ మాతృత్వపు వెలుగులో ధగధగ లాడుతోంది. ఆమె ఏడవందే వాళ్ళేం ఓదారుస్తారు? “హిమాలయ శిఖరం మీద కూచుని మనబోటి వాళ్ళందర్నీ చిన్నచూపు చూస్తున్న జగన్మాత అది ఎందుకేడుస్తుందీ” అనుకుంటుంది మొదట్లో ఆమెని ఏవగించుకున్న స్నేహితురాలే..మాతృత్వం ఒక అపురూపమైన వరం దానికి న్యాయ సమ్మతమా?కాదా అనే ప్రశ్నే లేదు.చాలా అండర్ టోన్ లో వ్రాసిన ఈ కథ కి ఆ అండర్ టోనే గొప్ప శిల్పం అనిపిస్తుంది.

జానకీ రాణి కథలు సూటిగా వుంటాయి.కథకు తగ్గ వాతావరణం వివరణాత్మకంగా వుంటుంది.కుట్రలు ద్వేషాలు,మోసాలు హిపోక్రసీ లేని మనుషులే ఎక్కువ వుంటారు .కొన్ని విలువలని గౌరవిస్తారు.చాదస్తాల మధ్యతరగతి మనుషులు,విచిత్ర మనస్తత్వం కలవాళ్లు కూడా వుంటారు.వన్నెచిన్నెలతో ఊదరగొట్టని వాస్తవ సంఘటనలే ఆమె కథలకి వస్తువులు.త్వరలో ఆమె కథలన్నింటినీ ఏర్చి కూర్చిన సంపుటి రానున్నది. జానకీ రాణి గారికి గృహలక్ష్మి స్వర్ణకంకణం సుశీలా నారాయణరెడ్డి అవార్డు, పొట్తిశ్రీరాములు తెలుగు యూనివర్సిటీ అవార్డు, మాదిరెడ్డి సులోచన అవార్డు,బాలబంధు బిరుదు వచ్చాయి.

పి.యశోదారెడ్డి

2011-05-26T23:41:00.003+05:30

1960 లలోనే పి.యశోదారెడ్ది. పాఠకులను కుచ్చుల సవారికచ్చెరంలో మెత్తలు పరిచి కూచోపెట్టి బిజినపల్లి తీసుకు వెళ్ళి అక్కడి చిత్రాలన్నీ తీరొక్కటిగా అచ్చమైన తెలంగాణా నుడికారంలో చెప్పారు .కథ చెప్పడం ఆమెకి వెన్నతో పెట్టిన విద్య, అంటే అందులో అతిశయోక్తి అసలు లేదు. ఆమె తాను పుట్టి పెరిగిన మహబూబ్ నగర్ జిల్లా మాడలికంలో కథ మొదలు పెడితే ఉపమానాలు, సామెతలు. చమత్కారాలు, అన్నీకలుపుకుని పరిగెత్తే ఓ ప్రవాహమే అది. అచ్చమైన తెలంగాణా నుడికారంలో “మా ఊరిముచ్చట్లు”ఎచ్చమ్మ కథలు” వ్రాసిన ఎచ్చమ్మ( యశోదని అంటా యశా అని పిలిచేవారట.చిన్నప్పుడు తనపేరేమిటంటే ఎచ్చమ్మ అని చెప్పేదట యశోద ,ఆఎచ్చమ్మే ఈ కథల్లో ఎచ్చమ్మ) తరువాత “పత్రికల” భాషలో “ధర్మశాల” కథా సంపుటి ప్రచురించారు. యశోదారెడ్డి మంచి వక్త .బహుశా ఆ ధారే రచనలో కూడా కనిపిస్తుంది.

ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ నించి తెలుగు సాహిత్యంలో పి హెచ్ డీ తో పాటు ఆలీగర్ యూనివర్సిటీ నించి డి.లిట్ కూడా అందుకున్న యశోదారెడ్ది , హిందీ ఉర్దూ కన్నడ భాషల్లో ప్రావీణ్యంతో పాటు జర్మన్ భాషలో డిప్లొమా కూడా చేశారు. కోఠీ విమెన్స్ కాలెజిలో తెలుగు అధ్యాపకురాలిగా తరువాత ఉస్మానియా యూనివర్సిటీలో ఆచార్యులుగా పనిచేశారు. యూనివర్సిటీ అకడమిక్ కౌన్సిల్ మెంబర్ గా ,కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ మహావక్తగా ,అధికార భాషాసంఘం అధ్యక్షురాలిగా ,పదవులు సత్కారాలూ పొందారు.మహబూబ్ నగర్ జిల్లా బిజినాపల్లి ఆమె స్వగ్రామం.రాజా బహదూర్ వెంకట్రామిరెడ్డి ప్రోత్సాహంతో కళాశాల విద్యలో అడుగు పెట్టిన యశోద లోని వాక్పటిమ , అప్పుడప్పుడే బొంబాయి జె.జె ఆర్ట్స్ స్కూల్ నించీ వచ్చిన ప్రసిద్ద చిత్రకారుడు పి.టి .రెడ్డి మనసు చూరగొన్నది. వివాహానంతరం కూడా ఆమె చదువు సాగించారు.ఎవరి ప్రవృత్తులలో వాళ్లు విజయాలు అందుకున్న మంచి స్నేహితులు .ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ ఉత్తమ రచయిత్రి అవార్డు,సుశీలా నారాయణ రెడ్డి అవార్డు,నాళం కృష్ణారావు అవార్డు,సురవరం ప్రతాపరెడ్డి అవార్డులూ అందుకున్నారు,.మూడు కథా సంపుటులే కాక,”ఉగాదికి ఉయ్యాల” :భావిక” కవితా సంపుటులు,”కథలూ నవలలూ-ఒక పరిశీలన” “కథా చరిత్ర” “భారతంలో స్త్రీ” “ ఆంధ్ర సాహిత్య వికాసం” “హరివంశము ఉత్తర భాగము” పారిజాతాపహరణం” “ తెలుగులో హరివంశములు” అనే వ్యాస సంపుటులు వెలువరించారు.1951 నించే కథలు వ్రాసారని ఆమె పై పరిశోధన చేసిన సుజాత చెప్పారు. ఏ సంపుటి లోనూ ఏ కథ కిందా అది వ్రాసి ప్రచురించిన తేదీ లేదు,

మావూరి ముచ్చట్లు లో పది కథలు,ఎచ్చమ్మ కథలు లో ఇరవై,ధర్మశాలలో ఇరవై నాలుగు కథలు వున్నాయి .ఎచ్చమ్మ కథలూ మాఊరి ముచ్చట్లు, తెలంగాణా గ్రామీణ నేపధ్యంలో మాండలిక గుబాళింపుతో వుండగా ధర్మశాలలోని కొన్ని కథలు తను వార్తాపత్రికలో చదివిన సంఘటనలపై స్పందించి వ్రాసానని ఆమె వ్రాసుకున్నారు. మొత్తం యాభై కథల్లోనించీ కొన్నింటిని విశ్లేషించుకుని ఆమె శైలినీ శిల్పాన్ని,తాత్విక దృక్పథాన్ని తెలుసుకుందాం

ఈ యాభై కథల్లోనూ మొదట నిలిచే కథ “గంగరేగిచెట్టు”.ఇది కొంత ఆత్మ కథాత్మక కథ అనొచ్చు. పుట్టగానే తల్లిని పోగొట్టుకున్న ఎచ్చమ్మ మంచి నక్షత్రంలో పుట్టలేదన్న పేరు పడి ,తండ్రికూడా ఆమెను దగ్గరుంచుకోక రుక్మిణమ్మ అనే ఆమెకు పెంచుకోమని ఇచ్చాడు.తరువాత ఆయన మళ్ళీ వివాహం చేసుకున్నాడు.రుక్మిణమ్మ దగ్గర పెరిగుతున్న ఎచ్చెమ్మ మహబూబ్ నగర్లో చదువుకుంటూ చూడచక్కగా అంతా తనతండ్రి పోలికలో వుంటుంది.తండ్రి ఆమెను పెంపకానికైతే ఇచ్చాడుగానీ అప్పుడప్పుడూ వెళ్ళి చూసుకొస్తూనే వుంటాడు ఆమెకు తొమ్మిదేళ్ళప్పుడు.ఒకసారి అట్లా వెళ్ళినప్పుడు ఆపిల్ల తన దగ్గరగా వస్తే ఆపిల్ల అంతా తన పోలికేనని, కదిలి పోయాడు.ముద్దు చేశాడు. అంతకు ముందు ఆయన చెల్లెలు ముత్యాలమ్మ ,తన కొడుక్కు ఆయన కూతుర్నివ్వమనీ,అట్లా సంబంధం కలుపుకుంటే పరువూ ప్రతిష్టలు కల అన్న అండ తనకి వుంటుందనీ ,భర్త బిర్రు కాస్త సడలుతుందనీ అడుగుతూ వుంటుంది. అప్పుడు తన రెండో భార్య కూతురు నీలిని ఇస్తానంటాడు.ఎచ్చమ్మని చూసి మనసు కరిగిపోయిన తరువాత నీలిని కాదు ఎచ్చమ్మని ఇస్తానంటాడు.మొదట్లో ముత్యాలమ్మకి ఎచ్చమ్మ ని అంతా నష్ట జాతకురాలనడం తండ్రికూడా దగ్గరుంచుకోక పాలమూరు పంపడం గుర్తొచ్చి కాస్త సందేహించినా అన్నతో సంబంధం ముఖ్యం అనీ, నీలి కన్న ఎచ్చమ్మే బాగుంటుందనీ అసలు తనే ఆపిల్లను తెచ్చి పెంచుకుంటే బాగుండేదనీ సర్ది చెప్పుకుని సరే నంటుంది.సంక్రాంతి పండక్కి నెల రోజులముందుగానే అన్న ఇంట్లో మకాంపెట్టి ,వదిన మర్యాదలోపంచేసినా సహించుకుని వుంటుంది.అప్పుడు ఎచ్చమ్మని కూడా తీసుకుని రుక్మిణమ్మ కూడా వస్తుంది.ఎచ్చమ్మరాకతో “బంతిపూలు పూసినట్టు , పచ్చతోరణాలు గట్టినట్టు ,ఎన్నెల గాసినట్టు” ఆ యిల్లు కళకళ లాడింది. తొమ్మిదేళ్ళ ఎచ్చమ్మ ఇంగ్లీషు లో పద్యాలు అవీ చెప్పడం పిల్లలందర్నీ ఆకట్టుకోడం మేనత్త కొడుకు రఘునాథ రెడ్డి చూస్తాడు.అతనేమో ఉర్దూ మీడియంలో చదువుకుని వచ్చాడు. ఎట్లాగైనా ఆమె దగ్గర ’అంగిరేజ్” నేర్చుకోవాలనుకున్నాడు. అయితే ఆ పిల్ల ఒక షరతు పెట్టింది. కాశిరెడ్డి పెరట్లో పెద్దగంగరేగు చెట్టుంది.సంక్రాంతి రోజుల్లో నిండా కాయలతో వుంది.. ఆ గంగరేగు కాయలు కోసిస్తే అంగిరేజు నేర్పుతానంటుంది. కానీ అక్కడేదో దయ్యం వుందని పిల్లల్ని పోనివ్వరు. అయనా గానీ సరే అన్నాడు ఆ పిల్లవాడు...మధ్యాహ్న భోజనాల వేళ వాళ్ళిద్దరూ గంగరేగు చెట్టు దగ్గరకు పోయి అక్కడ గోడ మీద కూచుని ఎచ్చమ్మ చదువుతుంటే అతను మళ్ళీ అని ఆమె చెప్పినవి వల్లె వేస్తున్నాడు.ఇది చూసిన పిల్లలు కొంతమంది పోయి, అతనితల్లి ముత్యాలమ్మకి ఎచ్చక్క దగ్గర బావ అంగ్రీజు నేర్చుకుంటున్నాడని చెప్పారు..కొడుకు అంగ్రీజు నేర్చుకుంటున్నాడంటే ముందు సంతోషమైనా వెంటనే ,రేపు తన కొడుకు “అదుపాజ్ఞలలో వుండవలసిన పోరి గురువాలె వాడికి అంగ్రీజు నేర్పడమేమిటని” కోపం వచ్చింది.అంగ్రీజు నేర్చుకోడం తరువాత ఇద్దరూ ఒడుపుగా చెట్టెక్కి కాయలు కోసుకుని తిన్నారు.మరి రఘునాథ రెడ్దయితే దిగాడు గానీ ఎచ్చెమ్మకు దిగరాలేదు.అతనే ఉపాయం చెప్పాడు,తను కింద వొంగి నిలబడితే, తన వీపు మీద కాలు పెట్టిదిగ మన్నాడు.అట్లాగే దిగుతోంది ఆపిల్ల .కొడుకుని వెతుక్కుంటూ వచ్చిన ముత్యాలమ్మ కంట తన కొడుకు ’సల్వ” అంగి మీద కాలు పెట్టి దిగుతున్న పిల్ల!! “తిప్పికొడ్తే పదేండ్లు లేని ఈ పిల్ల ఇప్పట్నించే తన కొడుకుని కర్రె కుక్కను చేసి తిప్పు తుండది .దీనికీ దీని సంబంధానికీ ఒక దండం” అనేసి కొడుకుని తీసుకుని వెళ్లిపోయింది..బాల్య వివాహమూ చదువుకు స్వస్తి మొదలైనవి తప్పిపోయిన ఆ పిల్ల ఏ ప్రొఫెసరో అయుండచ్చు..మేనత్త దయ వల్ల...ఇందులో మేనత్త పాత్ర ని ఆ నాటికి అత్యంత సహజంగా చూపించారు యశోదారెడ్డి....,’మ్యానరికం” అనే మరో కథ, మేనరికం పేరిట బాల్యం లోనే పిల్లల పెళ్ళిళ్ళు నిశ్చయం అవడాన్ని వ్యతిరేకించిన కథ. పల్లెలో పీర్ల పండగ,హిందూ ముస్లిం ల మైత్రి, భంగుతాగి సన్యాసులెంటబడి ఆరునెలలు తిరిగి ఇంటికొచ్చి మళ్ళీ భార్యను చూసి ఆమెకు అంటుకుపోయిన జోగుళయ్య అప్పటి గ్రామణ జీవితాన్ని కళ్ళకు కట్టిస్తారు.

ఎచ్చమ్మ కథలలోనూ ధర్మశాలలోనూ ఒక చెల్లెలు (ఎచ్చమ్మ) అక్కకు వ్రాసే ఉత్తరాల రూపంలో కొన్నికథలున్నాయి. ఈ కథలన్నీ మాండలికం లోనే ఉన్నాయి.అట్లాగే తెలంగాణా గ్రామాలలోని పెళ్లి వేడుకలు ,నగలు ,రైకపై కుట్టుపని ,పండగలు ఆచారాలు ఎన్నో తెలుసుకోదగ్గ విశేషాలున్నాయి. ఎచ్చెమ్మ అక్కకు వ్రాసే ఉత్తరాలన్నింటిలో ఆమె అక్కా బావల అనురాగ దాంపత్యాన్ని, అన్యోన్యతనూ ప్రస్తావించకుండా వుండదు.అట్లాగే అమె కథల్లో ఆడపిల్లలంతా చంద్ర దీపాలు.తండ్రులు ఆపిల్లల్ని ఎంతగానో అక్కున చేర్చుకుంటారే గానీ ఎక్కడా వివక్ష చూపరు”.సీతక్క పెండ్లి” అనేకథలో కూతురు”పాపెట తీర్పుకు, నాబిడ్డ కాటిక సక్కనకు, నాతల్లి బొట్టు పొందికకు, బాసికపు కూర్పుకు,నాపండు ఒడిబియ్యానికి, నామొల్క ఎదుగుకు ,నాకంటిసలవకు ఆసీతారాముల జంటకు,ఆజత ముద్దు మురిపానికి” తనకున్న పొలం తనఖా పెట్టడానికి కాళ్ళరిగేలా తరిగిన సీత తండ్రి ,అదంతా తనబిడ్డకోసమని తన అంతస్తుకు మించిన సంబంధాన్ని ఒప్పుకుని పెళ్ళి సామానుకు పందిర్లకు మండపాలకు తెచ్చిందంతా ఖర్చుచేసినా .కట్నం దగ్గర పేచీలొచ్చి పెళ్ళి ఆగపోయింది. పెళ్ళికొడుకు ’విలాయతు”కి వెళ్ళిపోయాడు.నిజానికి సీతక్కమీద మనసు పడింది అతనే..కానీ సంవత్సరం తిరిగే సరికి అతనే వచ్చి సీతని అక్కున చేర్చుకుని మామ కాళ్ళకి మొక్కాడు. ఆమె కథల్లో ప్రేమికులు తాము ప్రేమించిన అమ్మాయిలని తప్పకుండా పెళ్ళి చేసుకుంటారు అంతస్తుల తేడాలున్నా...పెద్దలు అంగీకరించినా లేకపోయినా చేసుకుంటారు. మావూరిముచ్చట్లు అనే పెద్దకథలో ఆ వూరికి జానపద కళలపై పరిశోధన కొచ్చిన యువతీయువకుల ఎదుట తమ కళల్ని ప్రదర్శించడానికి సిద్ధమౌతున్న వివిథ కళాకారుల్ని మనకి పరిచయం చేస్తూ పనిలో పనిగా అందులోనే ఒక ప్రేమ కథను కూడా చెప్తారు .కురువల పెళ్లి సంబరాలు చూడ్దానికి పోయి వాళ్ల పెళ్ళి తంతుల్లో ఇరుక్కుపోయిన ఒక కాపింటి బిడ్ద ,అనుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణ యువకుడికి భార్య అయిపోవడం, ఆఇద్దర్నీ పెద్దలుఅంగీకరించకపోతే ,వాళ్ళు వెళ్ళిపోవడం ఒకర్ని విడిచి ఒకరు ఉండలేనంత ప్రేమ వాళ్ల మధ్య. చివరికి వాళ్ళు ఈ జానపద సంఘంతో ఆవూరొచ్చినప్పుడు ఆమె వరుస చెల్లెలు ఆమెని తమ ఇంటికి పిలవడం కథ...ఇందులో పల్లెల్లో వుండే ఎంతో మంది జానపద కళాకారులు వాళ్ల విద్యలూ, అన్నీ పూసగుచ్చారు యశోదారెడ్ది..జమ్మి కథలో పల్లెటూర్లో దశరా పండగ సంబరాల్లో భాగంగా జమ్మి కొట్టే టప్పుడు ఊరి ఆసాముల సంభాషణ ల ద్వరా వారి మనస్తత్వాలు అద్దంలో లాగా కనపడతాయి,,పర్పుబండ ,బొక్కిందే దక్కుడు,రాజుగారి ఒకనాటి ప్రచారం కథలు అద్భుతమైన రాజకీయ వ్యంగ్యాస్త్రాలు. ఎలెక్షన్లు రాబోయేముందు” రాంగ రాంగ నెలలునిండి పురిటిదినాలు దగ్గర పడ్దట్లు ..ఎన్నికలు రేపో మాపో..ఇవే నాల్గు రాళ్ళు రాలంగ రెండురాళ్ళు.వెనకేసుకునే దినాలు..పల్లె ఒళ్ళువిరుచుకుని లేచి ఉత్సాహం పుంజుకునే వైనం.

అప్పటి పల్లెల్లో కొందరు దొరసాండ్ల కెంత అసూయ పొగరు వుండేవో ఎన్ని కుటిల బుద్ధులుండెవో “కాలం చెప్పిన తీర్పు ’కథలో .పాపవ్వ దొరసాని ఉదాహరణ.మంచి దొరసాంద్లకు”సంజ “కథలో దొరసాని ఉదాహరణ. ఎచ్చమ్మ “కోరి చేసుకుంటినమ్మ కోతిశివుణ్ణి”అని ఏరికోరి ఒక వన్నెల మొగోడు,చిత్రకారుణ్ణి పెళ్ళి చేసుకుంది.వాళ్ళు చెమడోడ్చి ఒక ఇల్లు కట్టుకున్నారు .దాని పేరు సుధర్మ.అదొక బొమ్మల కొలువు..అంతా బాగానే వుంది కానీ ఆఇంటిచుట్టూ బస్తీ రొద పెరిగింది..అక్కడొక చెత్తకుండీ వెలిసింది.ఆ చెత్తకుండీలో చిత్తుకాగితాలేరుకునే వాళ్లు మొదలయ్యారు.అప్పుడు కుండీ ఖాళీ చేసే మున్సిపాలిటీ మనిషి చిత్తుకాయితాల వాళ్లని రూపాయకట్టి కాయితాలు ఏరుకోమని ఆర్డరేశాడు.ఆ రూపాయి కట్టలేని వాడొకడు కుండీ లో దిగి కూచుని కాగితాలు మూటగట్టుకుని బయట కుక్కల్ని బెదరగొట్టడానికి తనూ కుక్కలాగా అరుస్తాడు.ఒకావిడ సీసాపెంకులు తెచ్చి, కుండీలోపోయగా అతని తలకు ,వంటికి గాయాలై నెత్తురోడుతూ బయటి కొచ్చాడు.ఈ కథని యశోదారెడ్ది వ్రాసిన తీరు ఒక క్యామెరా పట్టుకుని ఆ వీధిని ,అందులో పొద్దుటి నించీ సాయంత్రం దాకా నడిచి వెళ్ళే రకరకాల మనుషుల్నీ, వాహనాల్నీ క్లోజప్ షాట్లు తీసి అంతాకలిపి ఒక షార్ట్ ఫిల్మ్ చేస్తే ఎలా వుంటుందో అలా వుంటుంది. ఒకప్పుడు మారియో మిరండా అనె చిత్రకారుడు ఒక బొమ్మ వేస్తే అతి చిన్న వివరాన్ని కూడా వదిలే వాడు కాడు.అలా వుంటుంది యశోదారెడ్ది కథనం .పెళ్ళి తంతుల్ని గురించి చెప్పినా,ఉయ్యాల వేడుక గురించి చెప్పినా ప్రయాణానికి కచ్చరం బండి తయారుచెయ్యడం గురించి చెప్పినా బండికి ఏ ఎద్దుల్ని కట్టాలో అందులో ఎలాంటి మెత్తలు పరవాలో. ఏమేమి అలంకారాలు చెయ్యాలో ఏ ఒక్క వివరమూ వదలదు ఆమె. ఆమె కథలన్నీ కథా చిత్రాలే..ఆమె భాషలోనే చెప్పాలంటే ’ పూరాగా చిత్తారి దించినట్లు”వుంటాయి..మనుషుల పట్ల ప్రేమ కథల్నిండా పరుచకుని వుంటుంది,శాంత గంభీరమైన కథలు ఆమెవి.

ఇక ఉపమానాలైతే ఏరుకోవాలి గానీ ఎక్కడంటే అక్కడ దొరుకుతాయి.అవి శ్రమ పడి వెతికి తెచ్చి అతికించినవి కావు.అలా అశువుగా పాళీలోంచి సిరా ప్రవహించినంత సహజంగా ప్రవహిస్తాయి సామెతలూ అంతే” ఆ రెండూ నావి”..అనే కథలో ముసలి ఎలమందని గురించి” ఆకు రాలిన సెట్టోలె,దురమాగిన పండోలె పండువారిన ఆకోలె,పీసువారిన బీరకాయోలే,వొట్టివోయిన సెర్వోలె, రెక్కలూడిన పక్షోలె వున్న ఎలమంద, పసినిమ్మ పండోలె,పచ్చని సిగురోలె,దోరకాయోలె,దానిమ్మపూవోలె,రెక్కలొచ్చిన చిల్కోలె,పులిబెదురు తాకని జింకపిల్లోలె, కొబ్బరిగిన్నోలే వున్న మన్మరాలిని వెంటబెట్టుకుని...”, ఇటువంటి ఉపమానాలు కథల్నిండా వుంటాయి.ఇంక బీర పువ్వులన్నా చిలకపచ్చ చీరెలన్నా చాలా ఇష్టం.ఆమెకు.

.మోనా అనే కథలో ఇతివృత్తం పాతదే అయినా ఆ కథ మొదట్లో ఆమె వరదను వర్ణించిన తీరు అద్భుతం...’మొగులు చిల్లివోయినట్టు.ముంతన గుమ్మరించినట్ల,,మిన్నూ మన్నూ కలిసి ఏకంకవొడికినట్ల, ఏకసిస్తుగవాన., వొర్రెలు, వొంపులు ,కాల్వలు .మడుగులు ,కుంటలు,చెర్లు ఏర్లు నదులు అన్నీనీళ్లు నిండంగ,పిక్కటిల్లి ,గండ్లువడి,కట్టలు దెంపుకోని ,ఏకమై,ఒడ్లెక్కి,అలుగులు దుంకి,చిన్నా పెద్దా తారతమ్యాలుడిగి,మిర్రు పల్లాలు ఒకటై, వొంపులుదీరి,ఈసురోసాలు ఇడ్సి,ఒక్కబాటగా ,ఒక్క సూటిగా ,జతజతగా కలెగల్పుగా సముద్రయ్య దిక్కు నడిసినై,” ఇట్లా సాగుతుంది.

1929 లో జన్మించిన ఈ విదుషి ,2009 మరణించారు.త్వరలోనే ఈమె కథా సంకలనం నేషనల్ బుక్ ట్రస్టు ద్వారా వెలువడనున్నది.